1U u yerdin qozghilip, Yehudiye ölkisi terepliridin ötüp, Iordan deryasining u qétidiki rayonlarghimu bardi. Top-top ademler yene uning etrapigha olishiwalghanidi. U aditi boyiche ulargha telim bérishke bashlidi. 2Bezi Perisiyler uning yénigha kélip uni qiltaqqa chüshürüsh meqsitide uningdin:
— Bir ademning ayalini talaq qilishi Tewrat qanunigha uyghunmu? — dep soridi.
3Lékin u jawaben: — Musa peyghember silerge néme dep buyrughan? — dédi. 4Ular: — Musa peyghember kishining ayalini bir parche talaq xéti yézipla talaq qilishigha ruxset qilghan, — déyishti.
5Eysa ulargha:
— Tash yüreklikinglardin u silerge bu emrni pütken; 6lékin Xuda alem apiride bolghinida insanlarni «Er we ayal qilip yaratti». 7«Shu sewebtin er kishi ata-anisidin ayrilidu, ayali bilen birliship 8ikkilisi bir ten bolidu». Shundaq iken, er-ayal emdi ikki ten emes, belki bir ten bolidu. 9Shuning üchün, Xuda qoshqanni insan ayrimisun, — dédi.
32Ular Yérusalémgha chiqidighan yolda idi, Eysa hemmining aldida kétiwatatti. Muxlisliri bek heyran idi hemde uninggha egeshkenlermu qorqunch ichide kétiwatatti. Eysa on ikkeylenni yene öz yénigha tartip, ulargha öz béshigha chüshidighanlirini uqturushqa bashlap:
33— Mana biz hazir Yérusalémgha chiqip kétiwatimiz. Insan’oghli bash kahinlar we Tewrat ustazlirigha tapshurulidu. Ular uni ölümge mehkum qilidu we yat elliklerge tapshuridu. 34Ular bolsa uni mesxire qilip, qamchilap, uning üstige töküridu we uni öltüridu. Lékin üch kündin kéyin u qayta tirilidu, — dédi.
Yaqup bilen Yuhannaning telipi
Mat. 20:20-28
35Zebediyning oghulliri Yaqup bilen Yuhanna uning aldigha kélip:
37— Sen shan-sheripingde bolghiningda, birimizni ong yéningda, birimizni sol yéningda olturghuzghaysen, — déyishti ular.
38Eysa ulargha jawaben: — Néme telep qilghanliqinglarni bilmeywatisiler. Men ichidighan qedehni ichelemsiler? Men qobul qilidighan chömüldürüshni silermu qobul qilalamsiler?
39— Qilalaymiz, — déyishti ular.
Eysa ulargha:
— Derweqe, men ichidighan qedehimni silermu ichisiler we men qobul qilidighan chömüldürülüsh bilen chömüldürülisiler. 40Biraq ong yaki sol yénimda olturushqa nésip bolush méning ilikimde emes; belki kimlerge teyyarlan’ghan bolsa, shulargha bérilidu, — dédi.
41Buningdin xewer tapqan qalghan on muxlis Yaqup bilen Yuhannadin xapa bolushqa bashlidi. 42Lékin Eysa ularni yénigha chaqirip, mundaq dédi:
— Silerge melumki, yat eller üstidiki hökümran dep hésablan’ghanlar qol astidiki xelq üstidin buyruqwazliq qilip hakimiyet yürgüzidu, we hoquqdarliri ularni xojayinlarche idare qilidu. 43Biraq silerning aranglarda bundaq ish bolmaydu; belki silerdin kim mertiwilik bolushni xalisa, u silerning xizmitinglarda bolsun; 44we kim aranglarda birinchi bolushni istise, u hemme ademning quli bolsun. 45Chünki Insan’oghlimu derweqe shu yolda köpchilik méning xizmitimde bolsun démey, belki köpchilikning xizmitide bolay we jénimni pida qilish bedilige nurghun ademlerni hörlükke chiqiray dep keldi.
Qarighu Bartimayning közining saqaytilishi
Mat. 20:29-34; Luqa 18:35-43
46Ular Yérixo shehirige keldi. Eysa muxlisliri we zor bir top ademler bilen bille Yérixodin chiqqan waqitta, Timayning Bartimay isimlik qarighu oghli yol boyida olturup, tilemchilik qiliwatatti. 47U «Nasaretlik Eysa»ning u yerde ikenlikini anglap:
— I Dawutning oghli Eysa, manga rehim qilghaysen! — dep towlashqa bashlidi.
48Nurghun ademler uni «Ün chiqarma» dep eyiblidi. Lékin u:
— I Dawutning oghli, manga rehim qilghaysen, — dep téximu ünlük towlidi.
49Eysa toxtap:
Uni chaqiringlar, — dédi. Shuning bilen ular qarighuni chaqirip uninggha:
— Yüreklik bol! Ornungdin tur, u séni chaqiriwatidu! — déyishti. 50U adem chapinini sélip tashlap, ornidin des turup Eysaning aldigha keldi.
51Eysa jawaben uningdin:
— Sen méni néme qil deysen? — dep soridi.
Qarighu:
— I igem, qayta köridighan bolsam’idi! — dédi.
52Eysa uninggha:
— Yolunggha qaytsang bolidu, étiqading séni saqaytti, — déwidi, u shuan köreleydighan boldi we yol boyi Eysagha egiship mangdi.
□10:32 «muxlisliri» —Mushu yerde grék tilida «ular» bilen bildürülidu. «Muxlisliri bek heyran idi hemde uninggha egeshkenlermu qorqunch ichide kétiwatatti» — ularning heyran qélish yaki qorqunchta bolushning sewebi: (1) u adettikidek ular bilen bille mangmay, belkim namelum sewebtin aldida yalghuz mangatti; (2) u xeter yüz bérish mumkinchiliki bolghan shu sheherge aldirap kétiwatidu.
□10:42 «yat eller üstidiki hökümran dep hésablan’ghanlar qol astidiki xelq üstidin buyruqwazliq qilip hakimiyet yürgüzidu, we hoquqdarliri ularni xojayinlarche idare qilidu» — «yat eller» mushu söz adette Yehudiy emeslerni körsitidu. Lékin mushu yerde étiqadsiz, Xudani tonumaydighan dunyadiki ellerni tekitleydu.
□10:47 «i Dawutning oghli Eysa...!» — Tewrattiki peyghemberlerning bésharetlik yazmiliri boyiche Mesih Dawut padishahning ewladliridin bolushi kérek idi. Shunga «Dawutning oghli» Mesihning yene bir atilishi idi.
□10:51 «I igem, qayta köridighan bolsam’idi!» — «igem» mushu yerde grék tilida intayin chongqur hörmetni ipadileydighan «Rabboni» dégen söz bilen ipadilinidu.
«...Andin kélip kréstni kötürüp manga egeshkin!» — bezi kona köchürmilerde mushu yerde «krést kötürüp» dégen söz tépilmaydu. «Krést kötürüsh» dégen uqum toghrisida «Mat.» 10:38diki izahat we bashqa izahatlarni körüng. «Eysaning uninggha qarap muhebbiti qozghaldi» dégen sözige qarighanda, mumkinchiliki barki, menggülük hayatni izdigen yash bay yigit del Markusning özi idi. Bu yigit Markus bolmisa, «Eysaning muhebbiti» toghruluq qandaqmu xewer tapalaydu?
Mat. 6:19; Luqa 12:33; 1Tim. 6:17.
Pend. 11:28; Mat. 19:23; Luqa 18:24.
«mal-mülükke tayan’ghanlar üchün Xudaning padishahliqigha kirish némidégen tes-he!» — bezi kona köchürmilerde mushu yerde «mal-mülüklerge tayan’ghanlar üchün» dégen söz tépilmaydu.
«chünki Xudagha nisbeten hemme ish mumkin bolidu» — grék tilida: «chünki Xuda bilen hemme ish mumkin bolidu».
Ayup 42:2; Yer. 32:17; Zek. 8:6; Luqa 1:37.
Mat. 4:20; 19:27; Luqa 5:11; 18:28.
Mat. 19:30; 20:16; Luqa 13:30.
«muxlisliri» —Mushu yerde grék tilida «ular» bilen bildürülidu. «Muxlisliri bek heyran idi hemde uninggha egeshkenlermu qorqunch ichide kétiwatatti» — ularning heyran qélish yaki qorqunchta bolushning sewebi: (1) u adettikidek ular bilen bille mangmay, belkim namelum sewebtin aldida yalghuz mangatti; (2) u xeter yüz bérish mumkinchiliki bolghan shu sheherge aldirap kétiwatidu.
«yat eller üstidiki hökümran dep hésablan’ghanlar qol astidiki xelq üstidin buyruqwazliq qilip hakimiyet yürgüzidu, we hoquqdarliri ularni xojayinlarche idare qilidu» — «yat eller» mushu söz adette Yehudiy emeslerni körsitidu. Lékin mushu yerde étiqadsiz, Xudani tonumaydighan dunyadiki ellerni tekitleydu.
Mat. 20:25; Luqa 22:25.
1Pét. 5:3.
«Insan’oghlimu... jénimni pida qilish bedilige nurghun ademlerni hörlükke chiqiray dep keldi» — némidin «azad qilish»? — gunahtin azad qilishtur.
«Timayning Bartimay isimlik qarighu oghli» — «qarighu» grék tilida «héliqi qarighu» déyilidu — démek, Bartimay jamaetler ichide köp ademlerge tonush idi.
Mat. 20:29; Luqa 18:35.
«i Dawutning oghli Eysa...!» — Tewrattiki peyghemberlerning bésharetlik yazmiliri boyiche Mesih Dawut padishahning ewladliridin bolushi kérek idi. Shunga «Dawutning oghli» Mesihning yene bir atilishi idi.
«I igem, qayta köridighan bolsam’idi!» — «igem» mushu yerde grék tilida intayin chongqur hörmetni ipadileydighan «Rabboni» dégen söz bilen ipadilinidu.