TEMANE PEANGAMO
Mateyu, Mako, LLuku, Jono Keme, Enone Toringi Bokume
Aku Bokumenga Ungu Pulu Mare
Yesusinge temanemondo “temane peangamo” nilimolomonga ungu pulumu Mako 1:1 molemo. Ye kisene Yesusi mana manie omba molopalie tepa andopa molorumu mele temanemo bokune toringi. ‘Makone boku te ou torumu. Mateyu LLukuselone pe bokuselo toringili. Jonone paa pe boku torumu.’ ningu pilimele. Makone torumu bokumu ponjili mele, Mateyu LLukuselone toringili bokuselo sulu mele. Kanu boku yepoko temane kinie ungu kinie molemo mele telu sipemo. Nalo Jonone konopuni pilipelie bokune torumu mele lupe. Yuni torumu bokune temane molemomo sike Yesusinge temanemola nalo ye yepokone temane awisili toringime yuni naa topa, Yesusini nirimu ungu awisili Jono yuni mindi torumu, ye yepokone naa toringi. Ye kise akumene bokume walu naa toringi. Enone yu-mele-mele ‘Yesusi molorumu mele kinie ungu mane sirimu ungume kinie yembomane pilkulie konopuni apuruku pilku teangi.’ ningu temanema pilku apuruku bokune toringi.
Mateyu kinie Jonoselo mindi Yesusi lombili andoli yeselo molkolo Yesusi pulu polopa yunge kongonomo andopa terimu kinie pea andoringi, yuni terimu mele sumbi siku kanokolo, nirimu ungume sumbi siku pilieringili. ‘Boku Mako ye Makone sike boku torumu liemo Yesusi lombili andorumu ye Pitane temane topa sirimume pilipelie bokune torumu.’ ningu pilimele. Yembo marene pilkulie ‘Mateyu LLukuselone Makone ou torumu bokumu kanokololie mare manda manjiku toringilinje.’ ningu pilimele. LLuku yu konopu pilipe konginjeli ye doketamo molopalie, Yesusi molopa andopa terimu mele yuyu andopa walsipe pilipe, temane awisili mimi sipe pilipebokune torumu (Kollosi 4:14, LLuku 1:1-4).
Yesusi yu sike Pulu Yemonga kandi Malo nalo yu mana ye molombando meringi yembomanga anda-kolepalime Mateyu LLukuselone temane bokune toko (Mateyu 1:1-17, LLuku 3:23-37); yu meringi mele temanemo kanu yeselone mindi toringilila.
Ungu te kamu piliéni: Ye talo molo yepokone temane telumu toringi kinie kanokolie, akume pali mimi siku kanokolie laye lupe lupe toringi mele kanani.
Ya ungu pulumu pora nikimu.
MATEYU
Temane Peangamo MATEYUni Torumu Bokumu
I Bokumunge Ungu Pulu Mare
Ungu pulu mare inie yakondo gomo 1 molemo.
Imbi Mateyunge ungu pulumu “Awilimuni we sirimumu”. Yu Romo gapomano kou-takisi lindeli yemo molopili Yesusini yundu “Na lombili ou.” nirimu. Yunge imbi te LLipai (Mako 2:14,15, LLuku 5:27-29). Yuni boku Mateyu sike torumu nimbe para silimo ungu te bokumunge sukundu naa nimbe molemo. Nalo koronga-ou pilipe konginjeli perimu yembo marene pilkulie ‘Mateyuni sike torumu.’ ningu pilieringimunge kinié kepe aku sipu nimbu pilimolo.
Mateyuni Yesusinge temanemo bokune tombando ‘Pulu Yemone yunge yembomando “Walse eno nokopa kondomba ye nomi te eno molongena lipu mundumbo.” nimbe, ou nimbe panjipe mako torumu yemo, Yesusi yu kanu yemo omba molorumu mele Isirele yembomane paa pilkulie “Yu sike aku yemo.” ningu tondolo munduku piliengi!’ nimbe, Yesusinge temanemo tombando kanu ye nomi Kirasimu pe omba molopa temba mele ou Yesusi mana manie omba naa molopili ou ningu siringi mele Yesusini omba molopa terimu temanema wale awisili topa sirimu. Pe wendo ombá mele ou ningu siku bokune toringi ungu mare Mateyuni mindi nimbe sirimu (Mateyu 1:22-23, 2:15, 2:17-18, 2:23, 4:14-16, 8:17, 12:17-21, 13:35, 27:9-10). “Ye nomi kingi Depisini kalopa lsimu yemo” wale awisili bokune torumula, akumunge pulumu telu sipemo. Pulu Yemo ye nomi kingimu molombamonga ungu awisili bokune torumula.
Yesusini ungu mane sirimu awisili bokune torumu (Mateyu kolomongo awili 5-7 pali, 10 pali, 13 pali, 18 pali, 24-25 pali).
Ungu pulu mare boku ambolkonomonga alsena paaanjokondo isipe mele molemo kanani: “23. Krais”, “32. Pikinini 32.1 Bilong Devit, 32.2. Bilong God, 32.3. Bilong Man”, “20. kingdom”.
Ya ungu pulumu pora nikimu.
1:1-4:16 YESUSI MANA MOLOMBA ORUMU MELE TEMANEMO
1:1-17 Yesusi Kirasi Kalko Lsingi Yembomanga Imbimenga Temanemo
1⸤Isirele yembomanga ou pulu pulu anda kolepa⸥ Eporayamo kinie pe yandopa ⸤enonga ye nomi kingi awili⸥ Depisi kinie elone Yesusi Kirasi kalko lsingili mele isipe:
2Eporayamone Aisake merimu;
Aisakene Jekopo merimu;
Jekopone Juda kinie Judanga angenupilime kinie merimu;
3Judane Peresi kinie Sera kinie merimu,
kanu yeselonga anumu Tema;
Peresini Esirono merimu;
Esironone Ramo merimu;
4Ramone Aminadape merimu;
Aminadapene Nasono merimu;
Nasonone Sallimono merimu;
5Sallimonone Boasi merimu, Boasi yunge anumu Reapa;
Boasini Opete merimu, Opete yunge anumu Rute;
Opetene Jesi merimu;
6Jesini ye nomi kingi Depisi merimu.
Depisini Sollomono merimu. Sollomononga anumu
ou Yurayanga ambo menumu molorumu.
Pe Depisini kanu ambomo konopu mondopa
Yuraya topa kondopa ambomo yu lsimu.
7Sollomonone Riapoamo merimu;
Riapoamone Apaya merimu;
Apayane Eta merimu;
8Etane Josipate merimu;
Josipatene Joramo merimu;
Joramone Asaya merimu;
9Asayane Jotamo merimu;
Jotamone Eyasi merimu;
Eyasini Esikaya merimu;
10Esikayane Manasa merimu;
Manasane Emosi merimu;
Emosini Josaya merimu;
11Josayane Jekonaya kinie yunge angenupilime kinie
merimu. Josaya kolopili yunge malopili molangi opa
pulue yemboma Isirele yemboma kinie ongo opa
tekolie toko munduku Isirele yembo awisili ka siku
enonga kolea awili Bepillono mengo puringi.
12Ka siku mengo puringi kinie pe
Jekonayane Sialtele merimu;
Sialtelene Serapapele merimu;
13Serapapelene Apayate merimu;
Apayatene Ellayakimu merimu;
Ellayakimuni Eso merimu;
14Esone Sedoke merimu;
Sedokene Ekimu merimu;
Ekimuni Ellayate merimu;
15Ellayatene Elliesa merimu;
Elliesane Matano merimu;
Matanone Jekopo merimu;
16Jekopone Josepo merimu.
Josepo Maria menu. Josepone Maria ou naa lipili
Maria yu ambolango olona mondopa molorumu.
Pe ambo yeselo moloringili kinie
Mariane Yesusi merimu.
⸤Pulu Yemone “Eno nokopa kondomba ye nomi te lipu mundumbo.” ou nimbe mako torumu yemo pe Yesusi aku yemo omba molorumu kulu⸥ yunge imbi te pea sikulie ‘Kirasimu’. niringila.
17Eporayamo kinie Eporayamone yandopa yandopa kalopa lipe Depisi kalopa lipe terimu yema ⸤Yesusinge⸥ anda kolepa tene-po on
moloringi. Pe Depisini yandopa yandopa ou Bepillono yembomane Juda yembo mare ka siku Bepillono anjo naa mengo pangi anda kolepa tene-pola moloringi. Bepillono ka siku mengo puringi kinie pe yandopa ye nomi Kirasimu kinie kalko lsingi ye tene-pola moloringi.
1:18-25 Pulu Yemonga Minimuni Marianga Olona Kango Te Mondorumu, Ambomo Yuni Yesusi Kirasi Merimu Temanemo
18Yesusi, Pulu Yemone “Eno nokopa kondomba ye te lipu mundumbo.” ou nimbe mako torumu ye nomi Kirasimu, yu meringi temanemo isipe:
Yunge anumu Marianga pulu lierimu yembomane “Maria Josepone lipili.” ningu koronga niringi nalo ou Josepo pea telune naa peangili Mini Kake Telimuni Maria yunge olona ambolango te mondondorumumu Maria yuyu pilierimu. 19Kanu kinie yunge ye Josepo yu ye sumbi nilimu molorumu kulu Maria ambolango mondorumu kinie pilipelie ‘Maria olie naa polopili.’ nimbe ‘Yembo awisili molangi yu temu mele nimbu para naa sipu yu yuyu molomba kinie kiyengo nimbu we “Kamu pu.” niembo.’ konopu lierimu.
20Josepo aku sipe konopu lipe mundupe molopili Awilimunge angello tene Josepo uru kumbu sipelie nimbendo: “Josepo, ye nomi kingi Depisini kolopa lsimu yemo, Mini Kake Telimuni Maria ulu te terimu kulu yu ambolangomo olana mondolemo kene yu linindu pipili naa kolko li.” ⸤nirimu.⸥ 21“Yu kango kanopa limbe. Kanu kangomone yunge yemboma ‘Enonga konopune ulu pulu keri telemelema pepili molkolie mindili nonge.’ nimbe eno lipe tapondopa, mindili nolemela aulkena wendo lipe, yu-kinie pea molko kondonge aulkena lipe mondomba kene yunge imbi leko “Yesusi”. nieni.” nirimu.
22Aku sipe wendo orumu ulumenga pali koronga ou Pulu Yemone ungu umbu tondorumume pilipe yemboma nimbe sirimu ye tene ulu mare pe wendo ombá ou nirimu mele kamu wendo orumu. Akumu isipe:
23“Pilieyo.
Ambo wenepo tene ambolango olona mondopalie
kango te memba.
Kanu kinie yunge imbi leko “I menuele” ninge.”.
nirimu. I imbimunge ungu pulumu ‘Pulu Yemo olio-kinie molemo’.
24Josepo uru pepa makilipelie Awilimunge angellomone nirimu mele pilipe lipe tepalie ambomo lsimu. 25Nalo yu ambolangomo ou naa mepili “Telune naa peambili.” nirimu. Pe Mariane kango te merimu kinie Josepo yuni yunge imbi lepa “Yesusi” nirimu.