2
Əysaning dunyaƣa kelixi
Mat. 1:18-25
1 Rim imperatori Ⱪǝysǝr Awƣustustin barliⱪ hǝlⱪtin baj elix üqün ularning royheti tizimlansun dǝp pǝrman qüxti.□ 2 □ 3
4 padixaⱨning jǝmǝtidin bolƣaqⱪa, xundaⱪla uning biwasitǝ ǝwladi bolƣaqⱪa, Galiliyǝ ɵlkisidiki Nasarǝt xǝⱨiridin ayrilip, Yǝⱨudiyǝ ɵlkisidiki, Dawutning yurti Bǝyt-Lǝⱨǝm degǝn xǝⱨǝrgǝ kǝtti.□ ■ 5 6 7 □ ■
Pǝrixtilǝrning padiqilarƣa kɵrünüxi
8 9 10
— Ⱪorⱪmanglar! Qünki mana, pütün hǝlⱪⱪǝ huxalliⱪ bolidiƣan bir hux hǝwǝrni silǝrgǝ elan ⱪilimǝn. 11 12 Uni tepixinglar üqün xu alamǝt boliduki, bowaⱪni zakilanƣan ⱨalda bir oⱪurda yatⱪan petidǝ tapisilǝr, — dedi.□
13 □ ■
14
Yǝr yüzidǝ bolsa u sɵyünidiƣan bǝndilirigǝ aram-hatirjǝmlik bolsun!» deyixti.□ ■
15
— Bǝyt-Lǝⱨǝmgǝ yol elip, Pǝrwǝrdigar bizgǝ uⱪturƣan, ǝmǝlgǝ axurƣan bu ixni kɵrüp kelǝyli, — deyixti.
16 17 bowaⱪni kɵrgǝndin keyin, ɵzlirigǝ uning ⱨǝⱪⱪidǝ eytilƣan sɵzlǝrni kǝng tarⱪitiwǝtti. 18 19 20
Yüsüp wǝ Mǝryǝmning Əysani Hudaƣa atixi
21 ■
22 pǝyƣǝmbǝrgǝ qüxürülgǝn ⱪanun boyiqǝ Yüsüp bilǝn Mǝryǝmning paklinix waⱪti toxⱪanda ular balini Pǝrwǝrdigarƣa atap tapxurux üqün Yerusalemƣa elip bardi □ ■ 23 □ ■ 24 □ ■
25 □ 26 27 ⱨoyliliriƣa kirdi; ata-anisi Tǝwratta bekitilgǝn adǝtni bejirix üqün bowaⱪ Əysani kɵtürüp kirgǝndǝ, 28
29 □ ■
30 ■
31 □ ■
32
Wǝ hǝlⱪing Israilning xan-xǝripidur!»□ ■
33 34
— Mana! Bu bala Israildiki nurƣun kixilǝrning yiⱪilixi wǝ nurƣun kixilǝrning kɵtürülüxi üqün tǝyinlǝndi, xundaⱪla kixilǝr ⱪarxi qiⱪip ⱨaⱪarǝtlǝydiƣan, Hudaning bexarǝtlik alamiti bolidu. ■ 35 □
36 □ 37 □ ■ 38 □
39 Yüsüp bilǝn Mǝryǝm Tǝwratta bekitilgǝn barliⱪ ixlarni ada ⱪilƣandin keyin, Galiliyǝgǝ, ɵz xǝⱨiri Nasarǝtkǝ ⱪaytti. 40 □ ■
Yax Əysa ibadǝthanida
41 ■ 42 43 44 45
46 □ 47 ■ 48
— Way balam! Nemixⱪa bizgǝ xundaⱪ muamilǝ ⱪilding? Atang ikkimiz parakǝndǝ bolup seni izdǝp kǝlduⱪ! — dedi.
49 □ 50 ■
51 52 ■
Notes □ 2:1
«Ⱪǝysǝr Awƣustus» — «Ⱪǝysǝr» Rim imperatorlirining omumiy unwani. «Ⱪǝysǝr Awƣustus» bolsa Rim imperiyǝsi üstidin miladiyǝdin ilgiriki 27-yilidin miladiyǝ 14-yiliƣiqǝ sǝltǝnǝt ⱪildi.
□ 2:2
«Tunji ⱪetimliⱪ bu nopus tizimlax Kiriniyus Suriyǝ ɵlkisini idarǝ ⱪilip turƣan waⱪtida elip berilƣanidi» — baxⱪa birhil tǝrjimisi «Bu royhǝt Kiriniyusning Suriyǝ ɵlkisigǝ ⱨɵkümranliⱪ ⱪilip turƣan waⱪtidiki tunji ⱪetimliⱪ nopus tizimlax idi».
□ 2:4
«Dawut padixaⱨning jǝmǝtidin bolƣaqⱪa, xundaⱪla uning biwasitǝ ǝwladi bolƣaqⱪa...» — demǝk, Yüsüpning Dawutning tǝhtigǝ warisliⱪ ⱪilƣudǝk ǝwladliridin ikǝnlikini kɵrsǝtsǝ kerǝk. «Dawutning yurti Bǝyt-Lǝⱨǝm degǝn xǝⱨǝr» — «xǝⱨǝr» deyilgini bilǝn Bǝyt-Lǝⱨǝm intayin kiqik bir yurt idi; u Yerusalemdin on ikki kilometr yiraⱪliⱪta.
■ 2:4
1Sam. 16; Mik. 5:1 ; Mat. 1:1 ; Yⱨ. 7:42.
□ 2:7
«Mǝryǝm xu yǝrdǝ tunji oƣlini tuƣⱪanda ...» — Əysa Mǝsiⱨ ⱪaqan tuƣuldi? «Ⱪoxumqǝ sɵz»imizdǝ bu ix toƣruluⱪ tohtilimiz.
■ 2:7
Mat. 1:25 .
□ 2:12
«bowaⱪni zakilanƣan ⱨalda bir oⱪurda yatⱪan petidǝ tapisilǝr» — baxⱪa birhil tǝrjimisi: «bir oⱪurda yatⱪan, zakilanƣan bir bowaⱪni tapisilǝr».
□ 2:13
«samawi ⱪoxundikilǝr» — pǝrixtilǝr.
■ 2:13
Dan. 7:10 ; Wǝⱨ. 5:11 .
□ 2:14
«Yǝr yüzidǝ bolsa u sɵyünidiƣan bǝndilirigǝ aram-hatirjǝmlik bolsun!» — baxⱪa birhil tǝrjimisi: «Yǝr yüzidǝ insanlarƣa amanliⱪ, xapaǝt bolsun!»
■ 2:14
Yǝx. 57:19 ; Əf. 2:17 .
■ 2:21
Yar. 17:12 ; Law. 12:3 ; Mat. 1:21 ; Luⱪa 1:31 ; Yⱨ. 7:22.
□ 2:22
«Yüsüp bilǝn Mǝryǝmning paklinix waⱪti toxⱪanda...» — grek tilida «ularning paklinix waⱪti toxⱪanda...». Mǝryǝmning ⱪiriⱪi toxⱪanda, ɵzi wǝ mǝlum ǝⱨwalda Yüsüp ikkisi Tǝwrat ⱪanuni boyiqǝ «paklinix»i kerǝk bolatti («Law.» 12:2-4, «Mis.» 13:2ni kɵrüng.
■ 2:22
Law. 12:6 .
□ 2:23
«Barliⱪ tunji oƣul» — grek tilida «barliⱪ baliyatⱪuni (tunji) aqⱪan bala». ««Barliⱪ tunji oƣul Pǝrwǝrdigarƣa muⱪǝddǝs mǝnsup atilixi kerǝk» dǝp yezilƣinidǝk...» — bu muⱪǝddǝs ⱪanundiki ǝmrlǝr «Mis.» 22:29, 34:19, «Law.» 12:1-8, «Qɵl.» 3:44-47ni kɵrüng.
■ 2:23
Mis. 13:2,12 ; Qɵl. 3:13 ; 8:16,17 .
□ 2:24
«Pǝrwǝrdigarning Tǝwrat ⱪanunida deyilgini boyiqǝ, bir jüp pahtǝk yaki ikki kǝptǝr baqkisini ⱪurbanliⱪⱪa sunux kerǝk» — Tǝwrat ⱪanuni boyiqǝ, ayalning tuƣuttin keyin tazilinixi üqün (namrat bolsa) muxundaⱪ kǝptǝr ⱪurbanliⱪini (Yerusalemdiki) ibadǝthaniƣa apirip, soyup sunux üqün mǝs’ul kaⱨinƣa tapxuruxi kerǝk idi.
■ 2:24
Law. 12:8 .
□ 2:25
«Israilƣa Tǝsǝlli Bǝrgüqi» — Mǝsiⱨni kɵrsitidu.
□ 2:29
«Əmdi, i Igǝm, ⱨazir sɵzüng boyiqǝ ⱪulungning bu alǝmdin hatirjǝmlik bilǝn ketixigǝ yol ⱪoyƣaysǝn..» — Simeon ɵzining ɵmürwayǝt tǝⱪǝzza bolƣinini (yǝni Huda Ɵz sɵzidǝ turup, ǝwǝtkǝn Mǝsiⱨini) kɵrgǝndin keyin dunyadin ketixkǝ razi bolidu.
■ 2:29
Yar. 46:30 .
■ 2:30
Zǝb. 98:2-3 ; Yǝx. 52:10 .
□ 2:31
«Uni barliⱪ hǝlⱪlǝr aldida ⱨazirliƣansǝn...» — «U» — Hudaning nijati, yǝni Mǝsiⱨ.
■ 2:31
Ros. 28:28 .
□ 2:32
«yat ǝllǝr» — muxu yǝrdǝ Yǝⱨudiy ǝmǝslǝrni kɵrsitidu. Xu qaƣda yat ǝllǝrning ⱨǝmmisi degüdǝk ⱨǝⱪiⱪiy Hudani tonumay, butlarƣa qoⱪunƣan, ǝlwǝttǝ.
■ 2:32
Yǝx. 42:6 ; 49:6 ; Ros. 13:47 .
■ 2:34
Yǝx. 8:14 ; Rim. 9:32 ; 1Pet. 2:8 .
□ 2:35
«... wǝ bir ⱪiliqmu sening kɵnglünggǝ sanjilidu!» — grek tilida «ⱪiliq» muxu yǝrdǝ yoƣan, ikki bisliⱪ birhil ⱪiliqni kɵrsitidu. Mǝryǝmning kɵngligǝ sanjiƣan ixlar oƣlining Israil tǝripidin rǝt ⱪilinip, azab-oⱪubǝt tartⱪuzulup ɵltürülginidin bolƣan dǝrd-ǝlǝmni kɵrsitidu.
□ 2:36
«Axir ⱪǝbilisidin bolƣan Fanuilning ⱪizi Anna isimlik heli yaxanƣan bir ayal pǝyƣǝmbǝr...» — grek tilida «Anna» ibraniy tilida «Ⱨannaⱨ» deyilgǝn.
□ 2:37
«andin sǝksǝn tɵt yil tul turƣan idi...» — yaki «u tul ⱪalƣanidi. U sǝksǝn tɵt yaxⱪa kirgǝn bolup,...».
■ 2:37
1Sam. 1:22 .
□ 2:38
«nijat-ⱨɵrlükni kütüwatⱪan barliⱪ halayiⱪ» — muxu yǝrdǝ «nijat-ⱨɵrlük» Hudaning bǝdǝl tɵlǝp, gunaⱨlardin halas ⱪilƣan roⱨiy azadliⱪini kɵrsitidu.
□ 2:40
«bala bolsa ɵsüp, dana-aⱪilanilik bilǝn tolup, roⱨta küqlǝndürüldi» — «roⱨ» muxu yǝrdǝ Əysaning ɵz (insaniy) roⱨini kɵrsitidu.
■ 2:40
Luⱪa 1:80 .
■ 2:41
Mis. 23:15,17 ; Law. 23:5 ; Ⱪan. 16:1 .
□ 2:46
«üqinqi küni ular uni ibadǝthana ⱨoylisida Tǝwrat ustazlirining arisida .. tapti» — «üqinqi küni» grek tilida «üq kündin keyin». Buning mǝnisi bǝlkim Yerusalemdin ayrilip ɵygǝ ⱪarap mengixⱪa bir kün, Yerusalemƣa ⱪaytixⱪa bir kün, andin Yerusalemda turup izdǝxkǝ bir kün kǝtkǝnidi, degǝndǝk boluxi mumkin.
■ 2:47
Mat. 7:28 ; Mar. 1:22 ; Luⱪa 4:22,32 ; Yⱨ. 7:15.
□ 2:49
«Əjǝba, mening Atamning ixlirida boluxum kerǝklikimni bilmǝmtinglar?» — Yǝⱨudiylarning ǝn’ǝnisi wǝ kɵzⱪarixi boyiqǝ, bala on ikki yaxⱪa kirgǝndǝ: (1) toluⱪ Tǝwrat ⱪanuniƣa ǝmǝl ⱪilixⱪa mǝs’uliyiti bolidu; (2) atisining ix-hizmitigǝ xerik bolidu. Muxu yǝrdǝ baxⱪa birhil tǝrjimisi «Atamning ɵyidǝ boluxum kerǝklikim...».
■ 2:50
Luⱪa 9:45 ; 18:34 .
■ 2:52
1Sam. 2:26 ; Luⱪa 1:80 .
«Ⱪǝysǝr Awƣustus» — «Ⱪǝysǝr» Rim imperatorlirining omumiy unwani. «Ⱪǝysǝr Awƣustus» bolsa Rim imperiyǝsi üstidin miladiyǝdin ilgiriki 27-yilidin miladiyǝ 14-yiliƣiqǝ sǝltǝnǝt ⱪildi.
«Tunji ⱪetimliⱪ bu nopus tizimlax Kiriniyus Suriyǝ ɵlkisini idarǝ ⱪilip turƣan waⱪtida elip berilƣanidi» — baxⱪa birhil tǝrjimisi «Bu royhǝt Kiriniyusning Suriyǝ ɵlkisigǝ ⱨɵkümranliⱪ ⱪilip turƣan waⱪtidiki tunji ⱪetimliⱪ nopus tizimlax idi».
«Dawut padixaⱨning jǝmǝtidin bolƣaqⱪa, xundaⱪla uning biwasitǝ ǝwladi bolƣaqⱪa...» — demǝk, Yüsüpning Dawutning tǝhtigǝ warisliⱪ ⱪilƣudǝk ǝwladliridin ikǝnlikini kɵrsǝtsǝ kerǝk. «Dawutning yurti Bǝyt-Lǝⱨǝm degǝn xǝⱨǝr» — «xǝⱨǝr» deyilgini bilǝn Bǝyt-Lǝⱨǝm intayin kiqik bir yurt idi; u Yerusalemdin on ikki kilometr yiraⱪliⱪta.
1Sam. 16; Mik. 5:1; Mat. 1:1; Yⱨ. 7:42.
«Mǝryǝm xu yǝrdǝ tunji oƣlini tuƣⱪanda ...» — Əysa Mǝsiⱨ ⱪaqan tuƣuldi? «Ⱪoxumqǝ sɵz»imizdǝ bu ix toƣruluⱪ tohtilimiz.
Mat. 1:25.
«bowaⱪni zakilanƣan ⱨalda bir oⱪurda yatⱪan petidǝ tapisilǝr» — baxⱪa birhil tǝrjimisi: «bir oⱪurda yatⱪan, zakilanƣan bir bowaⱪni tapisilǝr».
«samawi ⱪoxundikilǝr» — pǝrixtilǝr.
Dan. 7:10; Wǝⱨ. 5:11.
«Yǝr yüzidǝ bolsa u sɵyünidiƣan bǝndilirigǝ aram-hatirjǝmlik bolsun!» — baxⱪa birhil tǝrjimisi: «Yǝr yüzidǝ insanlarƣa amanliⱪ, xapaǝt bolsun!»
Yǝx. 57:19; Əf. 2:17.
Yar. 17:12; Law. 12:3; Mat. 1:21; Luⱪa 1:31; Yⱨ. 7:22.
«Yüsüp bilǝn Mǝryǝmning paklinix waⱪti toxⱪanda...» — grek tilida «ularning paklinix waⱪti toxⱪanda...». Mǝryǝmning ⱪiriⱪi toxⱪanda, ɵzi wǝ mǝlum ǝⱨwalda Yüsüp ikkisi Tǝwrat ⱪanuni boyiqǝ «paklinix»i kerǝk bolatti («Law.» 12:2-4, «Mis.» 13:2ni kɵrüng.
Law. 12:6.
«Barliⱪ tunji oƣul» — grek tilida «barliⱪ baliyatⱪuni (tunji) aqⱪan bala». ««Barliⱪ tunji oƣul Pǝrwǝrdigarƣa muⱪǝddǝs mǝnsup atilixi kerǝk» dǝp yezilƣinidǝk...» — bu muⱪǝddǝs ⱪanundiki ǝmrlǝr «Mis.» 22:29, 34:19, «Law.» 12:1-8, «Qɵl.» 3:44-47ni kɵrüng.
Mis. 13:2,12; Qɵl. 3:13; 8:16,17.
«Pǝrwǝrdigarning Tǝwrat ⱪanunida deyilgini boyiqǝ, bir jüp pahtǝk yaki ikki kǝptǝr baqkisini ⱪurbanliⱪⱪa sunux kerǝk» — Tǝwrat ⱪanuni boyiqǝ, ayalning tuƣuttin keyin tazilinixi üqün (namrat bolsa) muxundaⱪ kǝptǝr ⱪurbanliⱪini (Yerusalemdiki) ibadǝthaniƣa apirip, soyup sunux üqün mǝs’ul kaⱨinƣa tapxuruxi kerǝk idi.
Law. 12:8.
«Israilƣa Tǝsǝlli Bǝrgüqi» — Mǝsiⱨni kɵrsitidu.
«Əmdi, i Igǝm, ⱨazir sɵzüng boyiqǝ ⱪulungning bu alǝmdin hatirjǝmlik bilǝn ketixigǝ yol ⱪoyƣaysǝn..» — Simeon ɵzining ɵmürwayǝt tǝⱪǝzza bolƣinini (yǝni Huda Ɵz sɵzidǝ turup, ǝwǝtkǝn Mǝsiⱨini) kɵrgǝndin keyin dunyadin ketixkǝ razi bolidu.
Yar. 46:30.
Zǝb. 98:2-3; Yǝx. 52:10.
«Uni barliⱪ hǝlⱪlǝr aldida ⱨazirliƣansǝn...» — «U» — Hudaning nijati, yǝni Mǝsiⱨ.
Ros. 28:28.
« yat ǝllǝr» — muxu yǝrdǝ Yǝⱨudiy ǝmǝslǝrni kɵrsitidu. Xu qaƣda yat ǝllǝrning ⱨǝmmisi degüdǝk ⱨǝⱪiⱪiy Hudani tonumay, butlarƣa qoⱪunƣan, ǝlwǝttǝ.
Yǝx. 42:6; 49:6; Ros. 13:47.
Yǝx. 8:14; Rim. 9:32; 1Pet. 2:8.
«... wǝ bir ⱪiliqmu sening kɵnglünggǝ sanjilidu!» — grek tilida «ⱪiliq» muxu yǝrdǝ yoƣan, ikki bisliⱪ birhil ⱪiliqni kɵrsitidu. Mǝryǝmning kɵngligǝ sanjiƣan ixlar oƣlining Israil tǝripidin rǝt ⱪilinip, azab-oⱪubǝt tartⱪuzulup ɵltürülginidin bolƣan dǝrd-ǝlǝmni kɵrsitidu.
«Axir ⱪǝbilisidin bolƣan Fanuilning ⱪizi Anna isimlik heli yaxanƣan bir ayal pǝyƣǝmbǝr...» — grek tilida «Anna» ibraniy tilida «Ⱨannaⱨ» deyilgǝn.
«andin sǝksǝn tɵt yil tul turƣan idi...» — yaki «u tul ⱪalƣanidi. U sǝksǝn tɵt yaxⱪa kirgǝn bolup,...».
1Sam. 1:22.
«nijat-ⱨɵrlükni kütüwatⱪan barliⱪ halayiⱪ» — muxu yǝrdǝ «nijat-ⱨɵrlük» Hudaning bǝdǝl tɵlǝp, gunaⱨlardin halas ⱪilƣan roⱨiy azadliⱪini kɵrsitidu.
«bala bolsa ɵsüp, dana-aⱪilanilik bilǝn tolup, roⱨta küqlǝndürüldi» — «roⱨ» muxu yǝrdǝ Əysaning ɵz (insaniy) roⱨini kɵrsitidu.
Luⱪa 1:80.
Mis. 23:15,17; Law. 23:5; Ⱪan. 16:1.
«üqinqi küni ular uni ibadǝthana ⱨoylisida Tǝwrat ustazlirining arisida .. tapti» — «üqinqi küni» grek tilida «üq kündin keyin». Buning mǝnisi bǝlkim Yerusalemdin ayrilip ɵygǝ ⱪarap mengixⱪa bir kün, Yerusalemƣa ⱪaytixⱪa bir kün, andin Yerusalemda turup izdǝxkǝ bir kün kǝtkǝnidi, degǝndǝk boluxi mumkin.
Mat. 7:28; Mar. 1:22; Luⱪa 4:22,32; Yⱨ. 7:15.
«Əjǝba, mening Atamning ixlirida boluxum kerǝklikimni bilmǝmtinglar?» — Yǝⱨudiylarning ǝn’ǝnisi wǝ kɵzⱪarixi boyiqǝ, bala on ikki yaxⱪa kirgǝndǝ: (1) toluⱪ Tǝwrat ⱪanuniƣa ǝmǝl ⱪilixⱪa mǝs’uliyiti bolidu; (2) atisining ix-hizmitigǝ xerik bolidu. Muxu yǝrdǝ baxⱪa birhil tǝrjimisi «Atamning ɵyidǝ boluxum kerǝklikim...».
Luⱪa 9:45; 18:34.
1Sam. 2:26; Luⱪa 1:80.