Notes

□6:1 «Séning söyümlüküng nege ketkendu, qiz-ayallar arisida eng güzel bolghuchi? .... biz sen bilen bille uni izdeyli!» — Yérusalém qizlirining 5:9-ayettiki mazaq we gumanliri pütünley yoqidi.

□6:3 «(2-3-ayet) sherhi» — adette bu muhebbet shéiride «bagh» Shulamitning bedinini yaki ularning muhebbitining özini körsitidu. Mushu yerde «bagh» Sulayman Shulamitqa muhebbitini körsetmekte, uning bedinidin yene huzurlanmaqta, dep qaraymiz. Shulamitning Sulaymanning özige baghlighan muhebbitige ishenchi kamil: 2:16de u: «söyümlüküm méningkidur, men uningkidurmen» deydu; hazir uninggha nisbeten söyginining özige emes, belki özining uninggha tewe bolghanliqi eng muhim ishtur. «U öz padisini niluperler arisida baqidu» — bashqa birxil terjimisi: «u niluper arisida ozuqlinidu». Biraq némila bolmisun buning köchme menisi terjimimizningkidek bolidu — démek, Sulayman Shulamitning bedinidin huzurlanmaqta.

□6:4 «Sen güzel, i söyümlüküm, Tirzah shehiridek güzel» — Tirzah shehiri intayin güzel idi. Sulaymanning dewridin kéyin u Israilning shimaliy padishahliqining waqitliq paytexti boldi («1Pad.» 15-bab).

□6:6 «Ular arisida héchbiri kem emestur» — yaki «ular arisida héchbiri tughmastur».

□6:8 «Atmish xanish, seksen kénizekmu bar; qizlar sanaqsiz» — «xanish»lar toluq ayal derijiside, «kénizekler» heremdiki «kichik xotun» derijiside, «qizlar» kelgüsidiki kénizekler idi. Bularning sanlirigha qarighanda Sulayman padishahliqining deslipidila Shulamitni öz emrige alghanidi. Kéyin uning 700 ayali, 300 kéniziki bolghan («1Pad.» 11-babni körüng). Biz bu ish üstide «qoshumche söz»imizde toxtilimiz.

■6:8 1Pad. 11:3

□6:9 «(4-9-ayet) sherhi» — Sulaymanning bu qétimqi Shulamitni maxtighan bezi sözliri toy kéchisidikige oxshash bolghini bilen, yéngidin qoshulghan maxtashliri téximu küchlük. U yene Shulamitni qedirleydu, téximu maxtaydu. Sulaymanning uninggha baghlighan muhebbiti uning «ölchemge yetkenliki»ge asaslan’ghan emes.

□6:10 «(10-ayet) sherhi» — Shulamit hazir Sulaymanning muhebbitining tesiride ishenchke tolghan, küchlük zat bolup chiqti. «Tang seher jahan’gha qarighandek» — bashqa birxil terjimisi: «Tang seherdek nurluq körün’gen,...»

□6:12 «(11-12-ayet) sherhi» — Shulamit yene kemterlik bilen bundaq maxtashlargha jawab béridu; u birdinla xanish bolghan bolsimu, uning öz xelqige baghlighan hörmiti burunqidekla chongqurdur («méning ésil xelqim», deydu). U tuyuqsiz sehraliq qiz Salahiyitidin xanishliq ornigha chiqqanda héch adetlinelmigen. Eksiche, u shu etigendila «jilghidiki gül-giyahlarni körüshke, méghizlar béghigha chüshken» idi, chünki bular belkim uninggha öz yurti Galiliyeni eslitidu. 12-ayetni ibraniy tilida chüshinish bek tes, bashqa köp terjimiliri uchrishi mumkin. Uning menisi bizningche qandaqla bolmisun uning tuyuqsiz yuqiri orun’gha kötürülüshi bilen baghliqtur.

□6:13 «Siler Shulamitning némisige qarighunglar bar?» — bu sözlerni Shulamit éytidu. «“ikki bargah” ussulgha chüshken waqtidikidek uninggha qaraymiz!» — bu sözlerni Yérusalém qizliri éytidu.«Ikki bargah» — Ibraniy tilida «Mahanaim» dégen yerni körsitishi mumkin. «Ikki bargah» ussul belkim muhebbetni ipadileydighan bir ussul idi. Izahat: — Qiz mushu yerde «Shulamit» (shulamliq qiz) dep atilidu. U belkim Galiliyediki «Shunem» dégen sheherdin kelgen. «Shunem» kéyin «shulem» dep atalghan. «Shulamit» yaki «shulamliq» dégenning bashqa bir menisi «Sulayman xanim»; yeni bir menisi «kamil bolghuchi». Mushu yerde u yene maxtashlargha kemterlik bilen jawab béridu.