1
Amos
Amos peyghemberning béxaretliri
1 □ ■
2
Yérusalémdin awazini qoyuwétidu;
Padichilarning otlaqliri matem tutidu,
Karmel choqqisi ghazanglishidu» — dédi.□ ■
Xudaning Israilgha qoshna qowmlar üstidin hökümi •••• Suriye heqqide
3
«Demeshqning üch gunahi, berheq töt gunahi üchün, uninggha chüshidighan jazani yandurmaymen,
Chünki ular Giléadtikilerni tömür tirniliq söremler bilen soqqanidi;□
4
U Ben-Hadadning ordilirini yutuwalidu.□
5
Awen jilghisida turghuchini, Beyt-Édende shahane hasisini tutquchini üzüp tashlaymen;
Suriyening xelqi esirge chüshüp kirgha élip kétilidu, — deydu Perwerdigar.□ ■
Filistiye heqqide
6
«Gaza shehirining üch gunahi, berheq töt gunahi üchün, uninggha chüshidighan jazani yandurmaymen,
Chünki ular Édomgha tapshurup bérishke, barliq tutqunlarni esir qilip élip ketti.□ ■
7
U uning ordilirini yutuwalidu;
8
Ekron shehirige qarshi qol kötürimen;
Filistiylerning qalduqi yoqilidu, — deydu Reb Perwerdigar.
Tur shehiri heqqide
9
«Turning üch gunahi, berheq töt gunahi üchün, uninggha chüshidighan jazani yandurmaymen,
Chünki ular barliq tutqunlarni Édomgha tapshuruwetti,
Shundaqla qérindashliq ehdisini ésige almidi.□
10
Ot uning ordilirini yutuwalidu.
Édom heqqide
11
«Édomning üch gunahi, berheq töt gunahi üchün, uninggha chüshidighan jazani yandurmaymen,
Chünki u barliq rehim-shepqetni tashliwétip,
Qilich bilen öz qérindishini qoghlighan;
U yirilghudek ghezepte bolup,
Derghezipte bolghan halitini hemishe saqlaydu;□
12
Ot Bozrahning ordilirini yutuwalidu».
Ammoniylar heqqide
13
«Ammonning üch gunahi, berheq töt gunahi üchün, uninggha chüshidighan jazani yandurmaymen,
Chünki ular chégrimizni kéngeytimiz dep, Giléadtiki hamilidar ayallarning qorsaqlirini yériwetti.□
14
Jeng künide qiya-chiyalar ichide,
Qara quyunning künide qattiq boran ichide,
Ot uning ordilirini yutuwalidu;
15
— U emirliri bilen bille esirge chüshidu, — deydu Perwerdigar.
Notes □ 1:1
«Amosning Israil toghruluq éytqan sözliri» — adette bu kitabta «Israil» Israilning «shimaliy padishahliqi»ni körsitidu. Amos Yehudaning Tekoa yézisidin bolghini bilen yetküzidighan bésharetlirining köpinchisi «shimaliy padishahliq» toghruluqtur.
■ 1:1
Zek. 14:5
□ 1:2
«Perwerdigar Zion téghidin hörkireydu, Yérusalémdin awazini qoyuwétidu» — bu bésharet yer tewreshni körsetse kérek. «Karmel» bolsa Israilda höl-yéghin eng köp bolidighan jay; u «ghazanglashqan» bolsa, bashqa jaylar téximu shundaq bolatti.
■ 1:2
Yer. 25:30 ; Yo. 3:16
□ 1:3
«ular (Suriyelikler) Giléadtikilerni tömür tirniliq söremler bilen soqqanidi» — «2Pad.» 10:32-33, 13:3-5-ayette Giléadtikilerning Suriye teripidin tartqan azab-oqubetliri xatirilen’gen; mushu ayette tilgha élin’ghini shu bozek qilinishni körsetse kérek.
□ 1:4
«Hazael» — Demeshq padishahi bolup, «Ben-Hadad» uning oghli idi.
□ 1:5
«Awen jilghisida turghuchi» — bashqa birhil terjimisi «Rezillik jilghisida turghuchi» — démek, yeni Demeshqning padishahini ipadileydu. «Suriyening xelqi esirge chüshüp kirgha élip kétilidu» — «Kir» Mésopotamiye (hazirqi iraq)diki bir yurt. Suriyelikler eslide shu jaydin chiqqanidi (9:7-ayetni körüng).
■ 1:5
2Pad. 16:9 ; Yesh. 17:1-11 ; Yer. 49:23-27
□ 1:6
«Chünki ular Édomgha tapshurup bérishke, barliq tutqunlarni esir qilip élip ketti» — «tutqunlar» Israildin yaki Yehudadin tutqun qilin’ghan bir türküm kishiler bolsa kérek. Qarighanda Gazaning (yeni Filistiylerning) meqsiti Israillardin öch élish idi.
■ 1:6
2Tar. 21:16, 17; 28:18
□ 1:9
«Chünki ular barliq tutqunlarni Édomgha tapshuruwetti, shundaqla qérindashliq ehdisini ésige almidi» — bu «tutqunlar» belkim yene Israildin kelgen bolushi mumkin. «Ehde» — Sulayman padishah esli Turning padishahi bilen ehde tüzgenidi. Biraq tutqunlarning nedin kélishi, Turning kim bilen ehde tüzgenliki anche muhim emes; muhimi, Xuda ularni wediside turmasliqtek wijdansizliqi üchün jazalaydu.
□ 1:11
«U yirilghudek ghezepte bolup,...» — bashqa birxil terjimisi: «U ghezep bilen hemishe ademlerni yirtiwétip,...».
□ 1:13
«Chünki u chégrimizni kéngeytimiz dep, Giléadtiki hamilidar ayallarning qorsaqlirini yériwetti» — ular Giléadta turuwatqan bashqilarnimu öltürgen, elwette. Biraq ularning bu ajayib rehimsizlikning meqsiti, ulargha qayturma zerbe bergüdek héch adem, hetta bowaqlarningmu qalmasliqi üchün idi. Babilning padishahi Néboqadnesar miladiyedin ilgiriki 582-yili Rabbah shehirini weyran qiliwetti.
«Amosning Israil toghruluq éytqan sözliri» — adette bu kitabta «Israil» Israilning «shimaliy padishahliqi»ni körsitidu. Amos Yehudaning Tekoa yézisidin bolghini bilen yetküzidighan bésharetlirining köpinchisi «shimaliy padishahliq» toghruluqtur.
Zek. 14:5
«Perwerdigar Zion téghidin hörkireydu, Yérusalémdin awazini qoyuwétidu» — bu bésharet yer tewreshni körsetse kérek. «Karmel» bolsa Israilda höl-yéghin eng köp bolidighan jay; u «ghazanglashqan» bolsa, bashqa jaylar téximu shundaq bolatti.
Yer. 25:30; Yo. 3:16
«ular (Suriyelikler) Giléadtikilerni tömür tirniliq söremler bilen soqqanidi» — «2Pad.» 10:32-33, 13:3-5-ayette Giléadtikilerning Suriye teripidin tartqan azab-oqubetliri xatirilen’gen; mushu ayette tilgha élin’ghini shu bozek qilinishni körsetse kérek.
«Hazael» — Demeshq padishahi bolup, «Ben-Hadad» uning oghli idi.
«Awen jilghisida turghuchi» — bashqa birhil terjimisi «Rezillik jilghisida turghuchi» — démek, yeni Demeshqning padishahini ipadileydu. «Suriyening xelqi esirge chüshüp kirgha élip kétilidu» — «Kir» Mésopotamiye (hazirqi iraq)diki bir yurt. Suriyelikler eslide shu jaydin chiqqanidi (9:7-ayetni körüng).
2Pad. 16:9; Yesh. 17:1-11; Yer. 49:23-27
«Chünki ular Édomgha tapshurup bérishke, barliq tutqunlarni esir qilip élip ketti» — «tutqunlar» Israildin yaki Yehudadin tutqun qilin’ghan bir türküm kishiler bolsa kérek. Qarighanda Gazaning (yeni Filistiylerning) meqsiti Israillardin öch élish idi.
2Tar. 21:16, 17; 28:18
«Chünki ular barliq tutqunlarni Édomgha tapshuruwetti, shundaqla qérindashliq ehdisini ésige almidi» — bu «tutqunlar» belkim yene Israildin kelgen bolushi mumkin. «Ehde» — Sulayman padishah esli Turning padishahi bilen ehde tüzgenidi. Biraq tutqunlarning nedin kélishi, Turning kim bilen ehde tüzgenliki anche muhim emes; muhimi, Xuda ularni wediside turmasliqtek wijdansizliqi üchün jazalaydu.
«U yirilghudek ghezepte bolup,...» — bashqa birxil terjimisi: «U ghezep bilen hemishe ademlerni yirtiwétip,...».
«Chünki u chégrimizni kéngeytimiz dep, Giléadtiki hamilidar ayallarning qorsaqlirini yériwetti» — ular Giléadta turuwatqan bashqilarnimu öltürgen, elwette. Biraq ularning bu ajayib rehimsizlikning meqsiti, ulargha qayturma zerbe bergüdek héch adem, hetta bowaqlarningmu qalmasliqi üchün idi. Babilning padishahi Néboqadnesar miladiyedin ilgiriki 582-yili Rabbah shehirini weyran qiliwetti.