Notes

□8:1 «Pǝrwǝrdigarning ɵyi üstidǝ bir ⱪorultaz aylinip yüridu!» — ⱪorultaz pǝⱪǝt ɵlüklǝrgǝ yaki «ɵlǝy dǝp ⱪalƣan» janiwarlarƣa ⱪiziⱪidu, ǝlwǝttǝ (baxⱪa hil tǝrjimiliridǝ «bürküt» deyilidu).

■8:1 Ⱪan. 28:49; Ⱨox. 6:7

□8:3 «Israil yahxiliⱪ-meⱨribanliⱪni taxliwǝtkǝn» — bu ikki bisliⱪ sɵz; ular ɵzliri yahxiliⱪ ⱪilixtin ⱪol üzgǝn wǝ xuning bilǝn tǝng, Hudaning yahxiliⱪidin mǝⱨrum bolƣan.

□8:4 «Ular ɵzliri padixaⱨlarni tikligǝn, biraⱪ mǝn arⱪiliⱪ ǝmǝs» — «uningdin hǝwirim yoⱪ» — demǝk, bu ix Manga yat boldi, Mǝn uni etirap ⱪilmidim.

□8:5 «I Samariyǝ, sening moziying seni taxliwǝtti!» — bu kinayilik gǝp. Israildiki mozay xǝklidiki but ularni ⱪutⱪuzmiƣan. «Baal» wǝ ularning ǝng qong tawapgaⱨi «Bǝyt-Əl»diki butmu «mozay xǝkli»dǝ idi (baxⱪa hil tǝrjilirimu bar).

□8:7 «Ular xamal teridi, xunga ⱪara ⱪuyunni oridu! Ularning xadisida ⱨeq baxaⱪlar yoⱪ, u ⱨeq ax bǝrmǝydu; ⱨǝtta ax bǝrgǝn bolsimu, yat adǝmlǝr uni yutuwalƣan bolatti» — Israillar ⱨǝrdaim «Baal»din yahxi ⱨosul tilǝtti. Ularning oylixiqǝ «Baal»ning «alaⱨidiliki» «mol ⱨosul berix»mix.

□8:10 «Ular tezla «ǝmirlǝrning xaⱨi»ning besimi astida tolƣinip ketidu» — «ǝmirlǝrning xaⱨi» Asuriyǝ padixaⱨining mǝhsus bir unwani.

□8:11 «Əfraim «gunaⱨ ⱪurbanliⱪ»liri üqün ⱪurbangaⱨlarni kɵpǝytkini bilǝn, bular gunaⱨ ⱪozƣaydiƣan ⱪurbangaⱨlar bolup ⱪaldi» — «gunaⱨ ⱪurbanliⱪi»lar toƣruluⱪ «Law.» 4-5-bablarni kɵrüng. Mǝzkur ⱪurbangaⱨlarni «Pǝrwǝrdigarƣa atap» yasalƣanidi. Əslidǝ Hudaning kɵrsǝtmiliri boyiqǝ Yerusalemdindiki ibadǝtjanining ⱪurbangaⱨidin baxⱪa, Israillarning ⱨeqⱪandaⱪ ⱪurbangaⱨni yasimasliⱪi kerǝk. Dǝrwǝⱪǝ, ular yasalƣandin keyin, tezla butpǝrǝs tawapgaⱨlarƣa aylinip ⱪalƣanidi.

□8:13 «Ular ⱪurbanliⱪlarƣa amraⱪ! Ular Manga ⱪurbanliⱪlarni ⱪilip, gɵxidin yǝydu,...» — bu ayǝtning ⱨǝrhil tǝrjimiliri bolƣini bilǝn, omumiy mǝnisi tǝrjimimizningkidǝk. «Gunaⱨlirini ɵz bexiƣa qüxüridu; ular Misirƣa ⱪaytidu!» — Misir Israillar tunji ⱪetimliⱪ ǝsirlikkǝ yaki ⱪulluⱪⱪa qüxkǝn jay.