□34:7 «küchlük buqilar» — ibraniy tilida «küchlükler» déyilidu. «Yawayi kalilar», «torpaqlar», «küchlük buqilar» mushu yerde «küchlük, hoquqluq begler»nimu körsetse kérek.
□34:8 «Zion dewasi» — mushu «dewa»ning uzun yilliq tarixi bar. Köp kishiler «Némishqa Xuda Israilgha alahide muamile qilidu?» dep qaqshap, Yehudiylargha ziyankeshlik qilip kelgen. Yehudiylarning özliri Xudagha köp qétim asiyliq qilghini bilen qandaqla bolmisun, Xudaning Ibrahimgha bergen wedisige asasen U ularni «Öz xelqim» dep qaraydu. Bu Xudaning tallishidur; bashqilar Uning bilen Israil toghruluq dewalashmaqchi bolsa özi yaman aqiwetni köridu. Gitlér gewdilik bir misalidur.
□34:12 «Birsi kélip Édomning ésilzadilirini padishahliqini idare qilishqa chaqirsa, ulardin héchkim bolmaydu...» — buning bashqa terjimiliri bar, biraq asasiy menisi: — «Édomdiki padishahliqni bashqurush üchün adem yoq»tur. Édomda héchkim, hetta eng yuqiri tebiqidikilermu qalmaydu.
□34:14 «Tün mexluqliri shu yerde makanlishidu» — yaki: «Tün (kéche) alwastisi shu yerde makanlishidu».
□34:15 «Oq yilan» — buningmu qaysi haywan ikenliki éniq emes.
□34:16 «Perwerdigarning yögime kitabi» — yuqirida Yeshaya Xudaning permani bilen özi yazghan matériyallarni yighip Tewrat-qanunliri bilen saqlitip qoyghan (8-babni körüng). Kéyin u yene «yögime kitab»ni tilgha aldi (29-babni körüng). «Perwerdigarning yögime kitabi» belkim Yeshayaning özi yazghan matériyalliri we Musa, Yeshua, Samuil, Dawut qatarliq peyghemberler xatiriliwalghan barliq matériyallarni körsitidu. Mushu matériyallar «muqeddes kitab»ning bashlinishliri bolushi kérek; «Perwerdigarning kitabi»da héchnerse kem emes, bizge kérek bolghan hemme tepsilatlar bar, uningda hetta qush-haywanlarning xewirimu bar, dégenliktur. Xudaning qush-haywanlargha tepsiliy halda miras qilghan teqsimati xatirilen’gen yerde, Özining mömin bendiliri üchün béghishlimaqchi bolghan miraslar muqeddes kitabta téximu éniq xatirileklik bolmamdu? «Muqeddes kitab»tin izdep oqup béqing»! «Özining aghzi ulargha buyrughan» — Xudaning aghzi buyrughan, elwette.
Weh. 6:13, 14
«... Shemshirim asmanlarda qan bilen sughuruldi; qaranglar, shemshirim Méning halaket lenitimge uchrighan xelqqe, yeni Édom üstige jazalash üchün chüshidu;» — bu ayetke qarighanda, Xudaning axirqi zamandiki jazalashliri asmanda bashlinip, kéyin yer yüzige chüshidu. 1-8-ayetlerge qarighanda, shu chaghda nurghun el-yurtlar Édomda yighilip Israilgha hujum qilmaqchi bolidu; biraq Xuda ularni yoqitidu. Édom dégen yurtning özi Israilgha köp yil qilghan rehimsiz ziyankeshliki tüpeylidin Xudaning lenitige uchraydu.
«U (Perwerdigarning shemshiri) yaghliq nersilerning yéghi bilen, öchke-qozilarning qéni bilen, qochqar börikining yéghi bilen ozuqlandurulghan» — mushular (öchke-qozilarning qéni... börek yéghi qatarliqlar)ning hemmisi qurbanliqlarning muhim bölekliri bolidu. «Perwerdigarning Bozrah shehiride bir qurbanliqi... bar» — Bozrah shehiri Édomning paytexti (hazir «Pétra» déyilidu). Xeritilerni körüng.
Yesh. 63:1, 2
«küchlük buqilar» — ibraniy tilida «küchlükler» déyilidu. «Yawayi kalilar», «torpaqlar», «küchlük buqilar» mushu yerde «küchlük, hoquqluq begler»nimu körsetse kérek.
«Zion dewasi» — mushu «dewa»ning uzun yilliq tarixi bar. Köp kishiler «Némishqa Xuda Israilgha alahide muamile qilidu?» dep qaqshap, Yehudiylargha ziyankeshlik qilip kelgen. Yehudiylarning özliri Xudagha köp qétim asiyliq qilghini bilen qandaqla bolmisun, Xudaning Ibrahimgha bergen wedisige asasen U ularni «Öz xelqim» dep qaraydu. Bu Xudaning tallishidur; bashqilar Uning bilen Israil toghruluq dewalashmaqchi bolsa özi yaman aqiwetni köridu. Gitlér gewdilik bir misalidur.