17
Gunaⱨ, kǝqürüm, etiⱪad wǝ hizmǝt toƣrisida
Mat. 18:6-7, 21-22; Mar. 9:42
1
— Insanni putlaxturidiƣan ixlar bolmay ⱪalmaydu; lekin xu putlaxturux wasitiqisi bolƣan adǝmning ⱨaliƣa way!□ ■ 2 gunaⱨⱪa putlaxturƣan bolsa, boyniƣa tügmǝn texi esilƣan ⱨalda dengizƣa taxliwetilgini ǝwzǝl bolatti.□
3 ■ 4 ■
5 □
6
— Silǝrdǝ ⱪiqa uruⱪidǝk zǝrriqǝ ixǝnq bolsa idi, silǝr awu üjmǝ dǝrihigǝ: «Yiltizingdin ⱪomurulup, dengizƣa kɵqüp tikil!» desǝnglar, u sɵzünglarni anglap kɵqǝtti.■
Ⱨǝⱪiⱪiy ⱪulning wǝzipisi
7 8 9 10
Əysaning on mahaw kesilini saⱪaytixi
11 12 □ 13 14 mahawdin paklandi.□ ■
15 16 □ 17 18 □ 19 □
Hudaning padixaⱨliⱪining namayan boluxi
Mat. 24:23-28, 37-41
20 Bir küni Pǝrisiylǝr uningdin: «Hudaning padixaⱨliⱪi ⱪaqan kelidu?» dǝp soriƣanda u ularƣa jawab berip mundaⱪ dedi: — Hudaning padixaⱨliⱪining kelixini kɵz bilǝn kɵrgili bolmas; □ 21 □ ■
Insan’oƣlining ⱪaytip kelixi
22 □ 23 □ ■ 24 □ 25 □ ■
26 pǝyƣǝmbǝrning künliridǝ ⱪandaⱪ bolƣan bolsa, Insan’oƣlining künliridǝ ⱨǝm xundaⱪ bolidu. ■ 27 28 □ 29 bu xǝⱨǝrdikilǝrning ⱨǝmmisini ⱨalak ⱪildi. ■ 30
31 ɵyigǝ ⱨeq yanmisun. □ 32 □ ■ 33 ■
34 ■ 35-36 □
37 □ ■
Notes □ 17:1
«Insanni putlaxturidiƣan ixlar bolmay ⱪalmaydu; lekin xu putlaxturux wasitiqisi bolƣan adǝmning ⱨaliƣa way!» — bu muⱨim ayǝt üstidǝ «Matta»diki «ⱪoxumqǝ sɵz»imizdǝ azraⱪ tohtilimiz.
■ 17:1
Mat. 18:7 ; Mar. 9:42 .
□ 17:2
«bundaⱪ adǝmning bu kiqik balilardin birini gunaⱨⱪa putlaxturƣan bolsa...» — «bu kiqik balilardin biri» (grek tilida «bu kiqiklǝrdin biri») — demǝk, ɵz ǝtrapidiki ɵzigǝ etiⱪad ⱪilƣan addiy halayiⱪni kɵrsitidu.
■ 17:3
Law. 19:17 ; Pǝnd. 17:10 ; Mat. 18:15 ; Yaⱪ. 5:19 .
■ 17:4
Mat. 18:21 .
□ 17:5
«Xuning bilǝn rosullar Rǝbgǝ: Ixǝnq-etiⱪadimizni axurƣin, — deyixti» — buradirini ⱨǝrkündǝ yǝttǝ ⱪetim ohxax gunaⱨ üqün kǝqürüm ⱪilix küqlük bolƣan etiⱪadni tǝlǝp ⱪilidu, ǝlwǝttǝ!
■ 17:6
Mat. 17:20 ; 21:21 ; Mar. 11:23 .
□ 17:12
«bir kǝntkǝ kirginidǝ mahaw kesiligǝ giriptar bolƣan on adǝm uningƣa uqrap, yiraⱪta tohtap...» — nemixⱪa «yiraⱪta tohtap...»? Mahaw kesiligǝ griptar bolƣanlar Tǝwrat ⱪanuni boyiqǝ adǝmlǝrgǝ yeⱪinlixixⱪa bolmaytti («Law.» 13:45-46, «Qɵl.» 5:2-3ni kɵrüng).
□ 17:14
«...ɵzünglarni kaⱨinlarƣa kɵrsitinglar» — Tǝwrat ⱪanuni boyiqǝ birsi mahaw kesilidin saⱪayƣan bolsa, muⱪǝddǝs ibadǝthanidiki mǝs’ul kaⱨinning aldiƣa berip ɵzini «saⱪ, yaki saⱪ ǝmǝs» dǝp tǝkxürtüp ⱪurbanliⱪ ⱪilixi kerǝk idi; andin ⱪaytidin jǝmiyǝt bilǝn arilixalaytti («Law.» 13:19, 14:1-11, «Luⱪa» 5:14ni kɵrüng). Demisǝkmu, Mǝsiⱨ kǝlgüqǝ bundaⱪ murasim bir ⱪetimmu ɵtküzülüp baⱪmiƣan.
■ 17:14
Law. 13:2 ; 14:2 ; Mat. 8:4 ; Luⱪa 5:14 .
□ 17:16
«U kelip Əysaning ayiƣiƣa yiⱪilip düm yetip tǝxǝkkür eytti. U Samariyǝlik idi» — Yǝⱨudiylar Samariyǝliklǝrni «yerim kapir» dǝp yaman kɵrǝtti.
□ 17:18
«Bu yat ǝllik musapirdin baxⱪa, Hudaƣa ⱨǝmdusana oⱪuƣili ⱨeqkim ⱪaytip kǝlmǝptiƣu?!» — demǝk, Hudaning hǝlⱪi bolƣan Yǝⱨudiylardin ⱨeqkim rǝⱨmǝt eytixⱪa ⱪaytmidi.
□ 17:19
«Etiⱪading seni saⱪaytti!» — biz xuni bayⱪaymizki, (1) u (baxⱪa toⱪⱪuziƣa ohxax) Mǝsiⱨning sɵzigǝ kirip yolƣa qiⱪⱪanidi; bu ɵz ixǝnqini ipadiligǝn ⱨǝrikǝttur; (2) gǝrqǝ kesǝlni saⱪaytⱪuqi Mǝsiⱨning ɵzi bolƣini bilǝn, u daim adǝmlǝrning ɵzigǝ baƣliƣan etiⱪadini (bar bolsa) mahtap ularni xu yol bilǝn riƣbǝtlǝndürǝtti — «sening etiⱪading seni saⱪaytti!».
□ 17:20
«Hudaning padixaⱨliⱪining kelixini kɵz bilǝn kɵrgili bolmas» — mǝnisi, bǝlkim, uning yǝr yüzidǝ namayan boluxi kɵz bilǝn kɵrgili bolidiƣan alamǝtlǝr bilǝn bolmaydu. Mǝsiⱨ dunyaƣa ⱪaytip kǝlgǝndǝ padixaⱨliⱪ ⱨǝmmǝ adǝmgǝ roxǝn bolidu (24-ayǝtni kɵrüng); lekin xu waⱪitⱪiqǝ «kɵz bilǝn kɵrgili bolmas» — pǝⱪǝt etiⱪad uning ⱪǝyǝrdǝ ikǝnlikini kɵrǝlǝydu. «ⱪoxumqǝ sɵz»imizdǝ bu tema üstidǝ azraⱪ tohtilimiz.
□ 17:21
«Mana, Hudaning padixaⱨliⱪi aranglardidur» — «aranglardidur» degǝnning baxⱪa bir tǝrjimisi «iqinglardidur» yaki «dilinglardidur». Lekin bizningqǝ Mǝsiⱨ pulpǝrǝs, tǝkǝbbur Pǝrisiylǝrgǝ «Hudaning padixaⱨliⱪi silǝrdǝ» dǝp ⱨǝrgiz demǝytti. Bu toƣruluⱪ «ⱪoxumqǝ sɵz»imizdǝ azraⱪ tohtilimiz.
■ 17:21
Mat. 24:23 ; Mar. 13:21 ; Luⱪa 21:7, 8.
□ 17:22
«Insan’oƣlining künliridin birǝr küni» — demǝk, Insan’oƣli (Mǝsiⱨ) dunyaƣa ⱪaytip kelip ⱨɵküm süridiƣan künlǝrning biri.
□ 17:23
«Xu qaƣda kixilǝr silǝrgǝ: «Mana u bu yǝrdǝ!» wǝ yaki «Mana u u yǝrdǝ!» dǝydu» — «u» muxu yǝrdǝ Mǝsiⱨning ɵzi, ǝlwǝttǝ.
■ 17:23
Mat. 24:23 ; Mar. 13:21 .
□ 17:24
«goya asmanning bir qetidin qaⱪmaⱪ qeⱪip yǝnǝ bir qetigiqǝ yorutidiƣandǝk» — yaki «goya qaⱪmaⱪ qeⱪip asmanning bir qetidin yǝnǝ bir qetigiqǝ yorutidiƣandǝk».
□ 17:25
«Insan’oƣli awwal kɵp azab-oⱪubǝtlǝrni tartixi bu dǝwrdikilǝr tǝripidin qǝtkǝ ⱪeⱪilixi muⱪǝrrǝrdur» — bu dǝwr bolsa ɵz hǝlⱪining xu dǝwri.
■ 17:25
Mat. 16:21 ; 17:22 ; 20:18 ; Mar. 8:31 ; 9:31 ; 10:33 ; Luⱪa 9:22 ; 18:31 ; 24:6, 7
■ 17:26
Yar. 6:2 ; 7:7 ; Mat. 24:37,38 ; 1Pet. 3:20 .
□ 17:28
«Insan’oƣlining künliridǝ ... Lutning künliridǝ ⱪandaⱪ bolƣan bolsa xundaⱪ bolidu» — «Lut» — Ibraⱨim pǝyƣǝmbǝrning jiyǝni. Bu wǝⱪǝlǝr toƣrisida «Yar.» 18-19-bablarni kɵrüng.
■ 17:29
Yar. 19:24 ; Ⱪan. 29:22 ; Yǝx. 13:19 ; Yǝr. 50:40 ; Ⱨox. 11:8 ; Am. 4:11 ; Yǝⱨ. 7 .
□ 17:31
«Xu küni, ⱨǝrkim ɵgzidǝ turup, nǝrsǝ-kerǝkliri ɵyidǝ bolsimu, alƣili qüxmisun» — bügüngǝ ⱪǝdǝr Ⱪanaan (Pǝlǝstin)diki ɵylǝrning ɵgzisining sirtⱪi pǝlǝmpeyi bar, ɵyigǝ qüxmǝy ⱪaqⱪili bolidu. «wǝ xuningƣa ohxax kimki etizliⱪta bolsa ɵyigǝ ⱨeq yanmisun» — demǝk, xu künidǝ Hudaning jazasi xunqǝ tez keliduki, etiⱪadi bar ⱨǝrbiri kǝynigǝ ⱨeq ⱪarimayla, bǝdǝr ⱪeqixi kerǝk bolidu. 32-ayǝtni kɵrüng.
□ 17:32
«Lutning ayalini yadinglarƣa kǝltürünglar!» — oⱪurmǝnlǝrning esidǝ barki, Huda Sodom xǝⱨirini jazaliƣan künidǝ, Lut wǝ ailisidikilǝr ⱪaqⱪanda, uning ayali ɵtkǝnki raⱨǝtlik turmuxini wǝ mal-mülkini taxlaxⱪa kɵzi ⱪiymay kǝynigǝ ⱪariƣanidi, tuz tüwrükkǝ aylinip ⱪalƣan.
■ 17:32
Yar. 19:15-17, 26.
■ 17:33
Mat. 10:39 ; 16:25 ; Mar. 8:35 ; Luⱪa 9:24 ; Yⱨ. 12:25.
■ 17:34
Mat. 24:40,41 ; 1Tes. 4:17 .
□ 17:35-36
«Ikki ayal yarƣunqaⱪ bexida turup un tartiwatⱪan bolidu; ulardin biri elip ketilidu, yǝnǝ biri ⱪaldurulidu» — pikrimizqǝ «elip ketilidiƣanlar» ⱨǝⱪⱪaniylardur; etiⱪadsizlar «ⱪaldurulidu». Mǝsilǝn, «Mat.» 24:31, «1Tes.» 4:1-11ni kɵrüng. Nuⱨ pǝyƣǝmbǝr wǝ ailisidikilǝr wǝ xuningdǝk Lutning ailisidikilǝr Hudaning jazasi aldidin «elip ketilip» ⱪutulƣan, biraⱪ ⱪaldurulƣanlar asmandin qüxürülgǝn jazaƣa uqriƣan. Bǝzi kona kɵqürmilǝrdiki «etizda ikki kixi bolidu; ulardin biri elip ketilidu, yǝnǝ biri ⱪaldurulidu» degǝn sɵzmu muxu yǝrdǝ tepilidu. «Mat.» 24:40ni kɵrüng.
□ 17:37
«jǝsǝt ⱪaysi yǝrdǝ bolsa, ⱪuzƣunlar xu yǝrgǝ toplixidu!» — bu sirliⱪ sɵzning mǝnisi bǝlkim: Ⱪuzƣunlarning toplinixi jǝsǝtning xu yǝrdǝ ikǝnlikini kɵrsǝtkǝndǝk, bu alamǝtlǝr mǝn tilƣa alƣan ixlarning tez arida yüz berixining muⱪǝrrǝr ikǝnlikini kɵrsitidu» degǝnlik boluxi mumkin. Əysaning bu sɵzi yǝnǝ Tǝwrat, «Ayup» 39:26-30 wǝ «Yǝx.» 34:1-8, 15-17 ⱪatarliⱪ ayǝtlǝrdǝ kɵrsitilgǝn, «Pǝrwǝrdigarning küni»dǝ bolƣan zor ⱪirƣinqiliⱪ bilǝnmu munasiwǝtlik boluxi kerǝk.
■ 17:37
Ayup 39:30 ; Mat. 24:28 .
«Insanni putlaxturidiƣan ixlar bolmay ⱪalmaydu; lekin xu putlaxturux wasitiqisi bolƣan adǝmning ⱨaliƣa way!» — bu muⱨim ayǝt üstidǝ «Matta»diki «ⱪoxumqǝ sɵz»imizdǝ azraⱪ tohtilimiz.
Mat. 18:7; Mar. 9:42.
«bundaⱪ adǝmning bu kiqik balilardin birini gunaⱨⱪa putlaxturƣan bolsa...» — «bu kiqik balilardin biri» (grek tilida «bu kiqiklǝrdin biri») — demǝk, ɵz ǝtrapidiki ɵzigǝ etiⱪad ⱪilƣan addiy halayiⱪni kɵrsitidu.
Law. 19:17; Pǝnd. 17:10; Mat. 18:15; Yaⱪ. 5:19.
Mat. 18:21.
«Xuning bilǝn rosullar Rǝbgǝ: Ixǝnq-etiⱪadimizni axurƣin, — deyixti» — buradirini ⱨǝrkündǝ yǝttǝ ⱪetim ohxax gunaⱨ üqün kǝqürüm ⱪilix küqlük bolƣan etiⱪadni tǝlǝp ⱪilidu, ǝlwǝttǝ!
Mat. 17:20; 21:21; Mar. 11:23.
«bir kǝntkǝ kirginidǝ mahaw kesiligǝ giriptar bolƣan on adǝm uningƣa uqrap, yiraⱪta tohtap...» — nemixⱪa «yiraⱪta tohtap...»? Mahaw kesiligǝ griptar bolƣanlar Tǝwrat ⱪanuni boyiqǝ adǝmlǝrgǝ yeⱪinlixixⱪa bolmaytti («Law.» 13:45-46, «Qɵl.» 5:2-3ni kɵrüng).
«...ɵzünglarni kaⱨinlarƣa kɵrsitinglar» — Tǝwrat ⱪanuni boyiqǝ birsi mahaw kesilidin saⱪayƣan bolsa, muⱪǝddǝs ibadǝthanidiki mǝs’ul kaⱨinning aldiƣa berip ɵzini «saⱪ, yaki saⱪ ǝmǝs» dǝp tǝkxürtüp ⱪurbanliⱪ ⱪilixi kerǝk idi; andin ⱪaytidin jǝmiyǝt bilǝn arilixalaytti («Law.» 13:19, 14:1-11, «Luⱪa» 5:14ni kɵrüng). Demisǝkmu, Mǝsiⱨ kǝlgüqǝ bundaⱪ murasim bir ⱪetimmu ɵtküzülüp baⱪmiƣan.
Law. 13:2; 14:2; Mat. 8:4; Luⱪa 5:14.
«U kelip Əysaning ayiƣiƣa yiⱪilip düm yetip tǝxǝkkür eytti. U Samariyǝlik idi» — Yǝⱨudiylar Samariyǝliklǝrni «yerim kapir» dǝp yaman kɵrǝtti.
«Bu yat ǝllik musapirdin baxⱪa, Hudaƣa ⱨǝmdusana oⱪuƣili ⱨeqkim ⱪaytip kǝlmǝptiƣu?!» — demǝk, Hudaning hǝlⱪi bolƣan Yǝⱨudiylardin ⱨeqkim rǝⱨmǝt eytixⱪa ⱪaytmidi.
«Etiⱪading seni saⱪaytti!» — biz xuni bayⱪaymizki, (1) u (baxⱪa toⱪⱪuziƣa ohxax) Mǝsiⱨning sɵzigǝ kirip yolƣa qiⱪⱪanidi; bu ɵz ixǝnqini ipadiligǝn ⱨǝrikǝttur; (2) gǝrqǝ kesǝlni saⱪaytⱪuqi Mǝsiⱨning ɵzi bolƣini bilǝn, u daim adǝmlǝrning ɵzigǝ baƣliƣan etiⱪadini (bar bolsa) mahtap ularni xu yol bilǝn riƣbǝtlǝndürǝtti — «sening etiⱪading seni saⱪaytti!».
«Hudaning padixaⱨliⱪining kelixini kɵz bilǝn kɵrgili bolmas» — mǝnisi, bǝlkim, uning yǝr yüzidǝ namayan boluxi kɵz bilǝn kɵrgili bolidiƣan alamǝtlǝr bilǝn bolmaydu. Mǝsiⱨ dunyaƣa ⱪaytip kǝlgǝndǝ padixaⱨliⱪ ⱨǝmmǝ adǝmgǝ roxǝn bolidu (24-ayǝtni kɵrüng); lekin xu waⱪitⱪiqǝ «kɵz bilǝn kɵrgili bolmas» — pǝⱪǝt etiⱪad uning ⱪǝyǝrdǝ ikǝnlikini kɵrǝlǝydu. «ⱪoxumqǝ sɵz»imizdǝ bu tema üstidǝ azraⱪ tohtilimiz.
«Mana, Hudaning padixaⱨliⱪi aranglardidur» — «aranglardidur» degǝnning baxⱪa bir tǝrjimisi «iqinglardidur» yaki «dilinglardidur». Lekin bizningqǝ Mǝsiⱨ pulpǝrǝs, tǝkǝbbur Pǝrisiylǝrgǝ «Hudaning padixaⱨliⱪi silǝrdǝ» dǝp ⱨǝrgiz demǝytti. Bu toƣruluⱪ «ⱪoxumqǝ sɵz»imizdǝ azraⱪ tohtilimiz.
Mat. 24:23; Mar. 13:21; Luⱪa 21:7, 8.
«Insan’oƣlining künliridin birǝr küni» — demǝk, Insan’oƣli (Mǝsiⱨ) dunyaƣa ⱪaytip kelip ⱨɵküm süridiƣan künlǝrning biri.
«Xu qaƣda kixilǝr silǝrgǝ: «Mana u bu yǝrdǝ!» wǝ yaki «Mana u u yǝrdǝ!» dǝydu» — «u» muxu yǝrdǝ Mǝsiⱨning ɵzi, ǝlwǝttǝ.
Mat. 24:23; Mar. 13:21.
«goya asmanning bir qetidin qaⱪmaⱪ qeⱪip yǝnǝ bir qetigiqǝ yorutidiƣandǝk» — yaki «goya qaⱪmaⱪ qeⱪip asmanning bir qetidin yǝnǝ bir qetigiqǝ yorutidiƣandǝk».
« Insan’oƣli awwal kɵp azab-oⱪubǝtlǝrni tartixi bu dǝwrdikilǝr tǝripidin qǝtkǝ ⱪeⱪilixi muⱪǝrrǝrdur» — bu dǝwr bolsa ɵz hǝlⱪining xu dǝwri.
Mat. 16:21; 17:22; 20:18; Mar. 8:31; 9:31; 10:33; Luⱪa 9:22; 18:31; 24:6, 7
Yar. 6:2; 7:7; Mat. 24:37,38; 1Pet. 3:20.
« Insan’oƣlining künliridǝ ... Lutning künliridǝ ⱪandaⱪ bolƣan bolsa xundaⱪ bolidu» — «Lut» — Ibraⱨim pǝyƣǝmbǝrning jiyǝni. Bu wǝⱪǝlǝr toƣrisida «Yar.» 18-19-bablarni kɵrüng.
Yar. 19:24; Ⱪan. 29:22; Yǝx. 13:19; Yǝr. 50:40; Ⱨox. 11:8; Am. 4:11; Yǝⱨ. 7.
«Xu küni, ⱨǝrkim ɵgzidǝ turup, nǝrsǝ-kerǝkliri ɵyidǝ bolsimu, alƣili qüxmisun» — bügüngǝ ⱪǝdǝr Ⱪanaan (Pǝlǝstin)diki ɵylǝrning ɵgzisining sirtⱪi pǝlǝmpeyi bar, ɵyigǝ qüxmǝy ⱪaqⱪili bolidu. «wǝ xuningƣa ohxax kimki etizliⱪta bolsa ɵyigǝ ⱨeq yanmisun» — demǝk, xu künidǝ Hudaning jazasi xunqǝ tez keliduki, etiⱪadi bar ⱨǝrbiri kǝynigǝ ⱨeq ⱪarimayla, bǝdǝr ⱪeqixi kerǝk bolidu. 32-ayǝtni kɵrüng.
«Lutning ayalini yadinglarƣa kǝltürünglar!» — oⱪurmǝnlǝrning esidǝ barki, Huda Sodom xǝⱨirini jazaliƣan künidǝ, Lut wǝ ailisidikilǝr ⱪaqⱪanda, uning ayali ɵtkǝnki raⱨǝtlik turmuxini wǝ mal-mülkini taxlaxⱪa kɵzi ⱪiymay kǝynigǝ ⱪariƣanidi, tuz tüwrükkǝ aylinip ⱪalƣan.
Yar. 19:15-17, 26.
Mat. 10:39; 16:25; Mar. 8:35; Luⱪa 9:24; Yⱨ. 12:25.
Mat. 24:40,41; 1Tes. 4:17.
«Ikki ayal yarƣunqaⱪ bexida turup un tartiwatⱪan bolidu; ulardin biri elip ketilidu, yǝnǝ biri ⱪaldurulidu» — pikrimizqǝ «elip ketilidiƣanlar» ⱨǝⱪⱪaniylardur; etiⱪadsizlar «ⱪaldurulidu». Mǝsilǝn, «Mat.» 24:31, «1Tes.» 4:1-11ni kɵrüng. Nuⱨ pǝyƣǝmbǝr wǝ ailisidikilǝr wǝ xuningdǝk Lutning ailisidikilǝr Hudaning jazasi aldidin «elip ketilip» ⱪutulƣan, biraⱪ ⱪaldurulƣanlar asmandin qüxürülgǝn jazaƣa uqriƣan. Bǝzi kona kɵqürmilǝrdiki «etizda ikki kixi bolidu; ulardin biri elip ketilidu, yǝnǝ biri ⱪaldurulidu» degǝn sɵzmu muxu yǝrdǝ tepilidu. «Mat.» 24:40ni kɵrüng.
«jǝsǝt ⱪaysi yǝrdǝ bolsa, ⱪuzƣunlar xu yǝrgǝ toplixidu!» — bu sirliⱪ sɵzning mǝnisi bǝlkim: Ⱪuzƣunlarning toplinixi jǝsǝtning xu yǝrdǝ ikǝnlikini kɵrsǝtkǝndǝk, bu alamǝtlǝr mǝn tilƣa alƣan ixlarning tez arida yüz berixining muⱪǝrrǝr ikǝnlikini kɵrsitidu» degǝnlik boluxi mumkin. Əysaning bu sɵzi yǝnǝ Tǝwrat, «Ayup» 39:26-30 wǝ «Yǝx.» 34:1-8, 15-17 ⱪatarliⱪ ayǝtlǝrdǝ kɵrsitilgǝn, «Pǝrwǝrdigarning küni»dǝ bolƣan zor ⱪirƣinqiliⱪ bilǝnmu munasiwǝtlik boluxi kerǝk.
Ayup 39:30; Mat. 24:28.