Muⱪeddes Kalam (yǝngi yeziⱪ)

«Babil munari wǝⱪǝsi» — Hudaning insanlarning tilini parqiliwetixi
1U zamanda pütkül yǝr yüzidiki til ⱨǝm sɵz birhil idi. 2Lekin xundaⱪ boldiki, adǝmlǝr mǝxriⱪ tǝrǝpkǝ sǝpǝr ⱪilip, Xinar yurtida bir tüzlǝnglikni uqritip, xu yǝrdǝ olturaⱪlaxti. 3Ular bir-birigǝ: — Kelinglar, biz hix ⱪuyup, otta pixurayli! — deyixti. Xundaⱪ ⱪilip, ular ⱪuruluxta taxning orniƣa hix, layning orniƣa ⱪarimay ixlǝtti. 4Ular yǝnǝ: — Kelinglar, ǝmdi ɵzimizgǝ bir xǝⱨǝr bina ⱪilip, xǝⱨǝrdǝ uqi asmanlarƣa taⱪaxⱪudǝk bir munar yasayli! Xundaⱪ ⱪilip ɵzimizgǝ bir nam tikliyǝlǝymiz. Bolmisa, pütkül yǝr yüzigǝ tarilip ketimiz, — deyixti.  
5U waⱪitta Pǝrwǝrdigar adǝm baliliri bina ⱪiliwatⱪan xǝⱨǝr bilǝn munarni kɵrgili qüxti. 6Pǝrwǝrdigar: — «Mana, bularning ⱨǝmmisi bir ⱪowmdur, ularning ⱨǝmmisining tilimu birdur; bu ularning ixining baxlinixidur! Bundin keyin ularning niyǝt ⱪilƣan ⱨǝrⱪandaⱪ ixini ⱨeq tosuwalƣili bolmaydu. 7Xunga Biz tɵwǝngǝ qüxüp ularning bir-birining gǝplirini uⱪalmasliⱪi üqün ularning tilini baxⱪa-baxⱪa ⱪilip ⱪalaymiⱪanlaxturuwetǝyli» — dedi.
8Xundaⱪ ⱪilip Pǝrwǝrdigar ularni u jaydin pütkül yǝr yüzigǝ taritiwǝtti. Xuning bilǝn ular xǝⱨǝrni yasaxtin tohtap ⱪaldi. 9Xunga bu xǝⱨǝrning nami «Babil» dǝp ataldi; qünki u yǝrdǝ Pǝrwǝrdigar pütkül yǝr yüzidikilǝrning tilini ⱪalaymiⱪanlaxturuwǝtti. Xundaⱪ ⱪilip Pǝrwǝrdigar ularni u jaydin pütkül yǝr yüzigǝ taritiwǝtti.
Xǝmning nǝsǝbnamisi
1Tar. 1:1-27
10Tɵwǝndikilǝr Xǝmning ǝwladliridur: — topan ɵtüp ikki yildin keyin, Xǝm yüz yexida, uningdin Arfakxad tɵrǝldi.   11Arfakxad tuƣulƣandin keyin Xǝm bǝx yüz yil ɵmür kɵrüp, uningdin yǝnǝ oƣul-ⱪizlar tɵrǝldi.
12Arfakxad ottuz bǝx yaxⱪa kirgǝndǝ uningdin Xelaⱨ tɵrǝldi. 13Xelaⱨ tuƣulƣandin keyin Arfakxad tɵt yüz üq yil ɵmür kɵrüp, uningdin yǝnǝ oƣul-ⱪizlar tɵrǝldi.
14Xelaⱨ ottuz yaxⱪa kirgǝndǝ uningdin Ebǝr tɵrǝldi. 15Ebǝr tuƣulƣandin keyin Xelaⱨ tɵt yüz üq yil ɵmür kɵrüp, uningdin yǝnǝ oƣul-ⱪizlar tɵrǝldi.
16Ebǝr ottuz tɵt yaxⱪa kirgǝndǝ uningdin Pǝlǝg tɵrǝldi. 17Pǝlǝg tuƣulƣandin keyin Ebǝr tɵt yüz ottuz yil ɵmür kɵrüp, uningdin yǝnǝ oƣul-ⱪizlar tɵrǝldi.
18Pǝlǝg ottuz yaxⱪa kirgǝndǝ uningdin Rǝu tɵrǝldi. 19Rǝu tuƣulƣandin keyin Pǝlǝg ikki yüz toⱪⱪuz yil ɵmür kɵrüp, uningdin yǝnǝ oƣul-ⱪizlar tɵrǝldi.
20Rǝu ottuz ikki yaxⱪa kirgǝndǝ uningdin Serug tɵrǝldi. 21Serug tuƣulƣandin keyin Rǝu ikki yüz yǝttǝ yil ɵmür kɵrüp, uningdin yǝnǝ oƣul-ⱪizlar tɵrǝldi.
22Serug ottuz yaxⱪa kirgǝndǝ uningdin Naⱨor tɵrǝldi. 23Naⱨor tuƣulƣandin keyin Serug ikki yüz yil ɵmür kɵrüp, uningdin yǝnǝ oƣul-ⱪizlar tɵrǝldi.
24Naⱨor yigirmǝ toⱪⱪuz yaxⱪa kirgǝndǝ uningdin Tǝraⱨ tɵrǝldi. 25Tǝraⱨ tuƣulƣandin keyin Naⱨor bir yüz on toⱪⱪuz yil ɵmür kɵrüp, uningdin yǝnǝ oƣul-ⱪizlar tɵrǝldi.
26Tǝraⱨ yǝtmix yaxⱪa kirgǝndǝ uningdin Abram, Naⱨor wǝ Ⱨaran tɵrǝldi.
Tǝraⱨning nǝsǝbnamisi
27Tǝraⱨning ǝwladliri tɵwǝndikiqǝ: — Tǝraⱨtin Abram, Naⱨor wǝ Ⱨaran tɵrǝldi; Ⱨarandin Lut tɵrǝldi.   28Lekin Ⱨaran tuƣulƣan yurti bolƣan, kaldiylǝrning Ur xǝⱨiridǝ atisi Tǝraⱨning aldida, Tǝraⱨtin ilgiri ɵldi. 29Abram bilǝn Naⱨor ikkisi ɵylǝndi. Abramning ayalining ismi Saray, Naⱨorning ayalining ismi Milkaⱨ idi; Milkaⱨ Ⱨaranning ⱪizi idi; Ⱨaran bolsa Milkaⱨ wǝ Iskaⱨning atisi idi. 30Lekin Saray tuƣmas bolƣaqⱪa, uning balisi yoⱪ idi.
31Tǝraⱨ bolsa oƣli Abramni, nǝwrisi Lut (Ⱨaranning oƣli)ni wǝ kelini, yǝni Abramning ayali Sarayni elip, Ⱪanaan zeminiƣa berix üqün kaldiylǝrning Ur xǝⱨiridin yolƣa qiⱪti; biraⱪ ular Ⱨaran degǝn jayƣa yetip kǝlgǝndǝ, xu yǝrdǝ olturaⱪlixip ⱪaldi.   32Tǝraⱨning kɵrgǝn künliri ikki yüz bǝx yil bolup, Ⱨaranda alǝmdin ɵtti.

□11:1 «pütkül yǝr yüzidiki til ... birhil idi» — bu til ⱪaysi til boluxi kerǝk? Biz uni ibraniy tili, dǝp ⱪaraymiz. Sǝwǝbi: (1) «Alǝmning Yaritilixi»da uqraydiƣan, «Babil munari» wǝⱪǝsidin ilgiriki barliⱪ nam-isimlar ibraniy tilidiki nam-isimlar idi; (2) «Alǝmning Yaritilixi» 1-11 bablardiki kɵp ayǝtlǝrdǝ «sɵz oyuni» ixlitilgǝnliki bizgǝ mǝlum (mǝsilǝn, 2:32, 11:9 wǝ xuningƣa munasiwǝtlik izaⱨatlarni kɵrüng). Əgǝr xu zamandiki til ibraniy tili bolmiƣan bolsa, undaⱪta, «Alǝmning Yaritilixi»da xundaⱪ «sɵz oyuni»ning ixlitilixi mumkin bolmaytti.

■11:2 Yar. 10:10.

□11:4 «uqi asmanlarƣa taⱪaxⱪudǝk bir munar yasayli» — ularning muxu mǝⱪsiti bir hil mǝƣrurluⱪni bildürüpla ⱪalmay, bǝlki yǝnǝ munar arⱪiliⱪ asmandiki roⱨlar (jin-xǝytanlar) bilǝn alaⱪǝ ⱪilix («Əf.» 2:2), palqiliⱪ ⱪilix mǝⱪsitiningmu barliⱪini ipadilǝydu. Demǝk, u munar Hudaning yoliƣa ⱪarimuⱪarxi bolƣan. Uning üstigǝ ularning bundaⱪ ɵzlirini tarilip ketixtin saⱪlax tǝdbiri Hudaning adǝmlǝrgǝ: «silǝr jüplixip kɵpiyip, yǝr yüzini toldurunglar» (9:1) degǝn ǝmrigǝ hilap idi.

■11:4 Ⱪan. 1:28

■11:8 Ⱪan. 32:8; Ros. 17:26

□11:9 «Babil» — bu sɵzning ikki mǝnisi bar: — «Hudaning dǝrwazisi» wǝ «ⱪalaymiⱪanqiliⱪ»; xübⱨisizki, xǝⱨǝrni ⱪurƣuqilar «muxu xǝⱨǝr bilǝn asmanlarƣa yetimiz» degǝn mǝⱪsǝttǝ xǝⱨǝrgǝ «Hudaning dǝrwazisi» degǝn mǝnilik namni ⱪoyƣan; lekin keyin «Babil» degǝn sɵzning «ⱪalaymiⱪanqiliⱪ» degǝn ikkinqi mǝnisi xu xǝⱨǝrgǝ dǝl munasip kǝldi. «Pǝrwǝrdigar ularni u jaydin pütkül yǝr yüzigǝ taritiwǝtti» — bu wǝⱪǝ 10-babtiki yǝtmix ǝl-ⱪowmning ⱪaysi yol bilǝn bir-biridin ayrilip kǝktlǝnlikini, xundaⱪla Nimrodning Babil xǝⱨiridin qiⱪip kǝtkǝnlikini qüxǝndüridu. Yǝnǝ bir mumkinqiliki barki, Babildikilǝr keyinki dǝwrlǝrdǝ qoⱪunƣan ilaⱨ «Marduk» yaki «Mǝrodak» ǝslidǝ Nimrodning ɵzi idi.

□11:10 «Tɵwǝndikilǝr Xǝmning ǝwladliridur: — » — muxu jümlǝ bilǝn «Alǝmning Yaritilixi»ning bǝxinqi «tolidoti» («tarihi»), yǝni «Xǝmning tolidoti» («Xǝmning ǝwladlirining tarihi») (11:9-11:26) baxlinidu.

■11:10 Yar. 10:22-31; 1Tar. 1:17.

■11:18 1Tar. 1:25

□11:27 «Tǝraⱨning ǝwladliri tɵwǝndikiqǝ: —» — muxu jümlǝ bilǝn «Alǝmning Yaritilixi»ning altinqi «tolidot»i («tarihi»), yǝni «Tǝraⱨning tolidoti» («Tǝraⱨning ǝwladlirining tarihi») (11:27-25:11) baxlinidu.

■11:27 Yǝ. 24:2; 1Tar. 1:26.

□11:28 «Kaldiylǝr» — ibraniy tilida «kasdiylar».

■11:29 Yar. 22:20.

■11:30 Yar. 16:1, 2; 18:11, 12.

□11:31 «Ⱪanaan zeminiƣa berix üqün kaldiylǝrning Ur xǝⱨiridin yolƣa qiⱪti» — hǝritǝ betini kɵrüng.

■11:31 Yǝ. 24:2; Nǝⱨ. 9:7; Ros. 7:4.

□11:32 «Ibraⱨimning sǝpiri» — munasiwǝtlik hǝritini kɵrüng.