AMAWULIRO AMASA NGʼ
OLUUKA
OWEYAGAWANDIIKIRE
Enyanjula
Ekitabo, AMawuliro aMasa ngʼoLuuka oweyagawandiikire, kimo oku bitabo ebina ebiri omu Ndagaano eMpyaka ebisonzola oku bwomi bwa Yesu Kurisito. Buli kitabo ekimo kwebyo bakyeta bati, “Mawuliro agʼaMazima,” amakulu gaakyo “mawuliro amasa.” AMawuliro aMasa ago bagawandiikire ngʼoYesu amalire okufa, era abagawandiikire babbaire Matayo, nʼoMaako, nʼoLuuka, nʼoYokaana.
OLuuka iye tiyawandiikire ku byafaayo bya bwomi bwa Yesu byonkani, neye yawandiikire nʼoku bintu abeegi ba Yesu ebibakolere ngʼoYesu amalire okufa nʼokuzuukira, era ebyo yabiwandiikire mu kitabo kyʼeBikole byʼabatume.
Mpaawo muntu amaite ekiseera ekituuce ekibawandikiiremu amawuliro ganu, ooba ekifo ekibagawandikiiremu, neye abakugu omu byʼeBbaibbuli abakira obungi baikirirya bati bayinza okubba bagawandiikire mu myanka gyʼe 70 oluzwanyuma lwʼokubyala oYesu.
Omuntu eyawandiikire niiye oLuuka, oyo eyabbaire omusawo wʼekizungu. Engeri egiyawandiikiremu nʼolutumu oluyakoleserye omukugawandiika biraga biti yabbaire musaiza musomi. OLuuka yatakire okuwandiika ngʼasonzola nakusani obwomi oYesu obuyabbairemu, era ngʼatumula engeri ebintu egibyabbairewo, kaisi byezye okugasa nʼabantu abandi omu kubisoma (1:1-3). Iye oLuuka tiyabbaire Muyudaaya (Bakolosaayi 4:10-14) era yawandiikire omu ngeri abantu aBatali Bayudaaya egibeezya okutegeera. Ekyo kyeraga nakusani omu ngeri egyasonzolamu obulombolombo bwa Bayudaaya (1:8).
AMawuliro aMasa ngʼoLuuka oweyagawandiikire gafaanana ino nʼago agali omu kitabo kya Matayo nʼomu kya Maako, olwakubba ebitabo ebyo byonabyona bisonzola ebintu ebifaanana era nʼengeri egibisonzolamu efaanana. Omu bitabo ebisatu ebyo, oLuuka niiye akira okusonzola ebikwata oku kubyala oYokaana omubatizi. Era oLuuka akalaatira oku kusoniya (3:3; 11:4; 17:3-4; 23:34; 24:47), era nʼokusaba (3:21; 5:16; 6:12; 11:1-12; 22:32).
Engeri egibyecaanamu
1. Enyanjula 1:1-4.
2. Okubyala oYesu era nʼengeri egibamutegekeremu omu buweererya 1:5–4:13.
3. Omulimo oYesu oguyakolere, okukirira nakimo ebyamagero ebiyakolere nʼebintu ebiyayegeserye 4:14–21:38.
4. Engeri oYesu egiyafiiremu, nʼengeri egibamuliikiremu, nʼengeri egiyazukiiremu 22-24.
Enyanjula yʼomuwandiiki
1Owʼekitiisya eino oTeefiiro, abantu bangi beewaireyo okulangaasira nakusani nʼokuwandiika ebintu oYesu ebiyakolere mwiswe abantu ngʼali oku kyalo. 2Bawandiikire bintu ebyo, badi ababiboneireku nakimo okuzwa oku ntandiika yaabyo ebibatukobeire, era ni bakola omulimo ogwʼokusalaania ekibono kya Kibbumba. 3Zena owemmalire okunoonererya nakusani byonabyona oYesu ebiyakolere okuzwa oku ntandiika yaabyo, mmboine nti kisa okubikuwandiikira nga mbicaanire kusani ngʼowebyabire bibbaawo. 4Kinu nkikolere, kaisi omanyire nakimo amazima gʼebibono abantu abamo ebibakwegeserye.
Okubyala oYokaana oMubatizi bakulanga
5Omu biseera okabaka oKerode oweyabbaire nga niiye afuga oBuyudaaya, wabbairewo okabona ogubeetanga bati Zakaliya, owʼomu kibbula kya bakabona ekibeetanga ekyʼAbbiya. OZakaliya yabbaire nʼomukaliwe nga bamweta Erizabbeesi, nga bonabona bʼomu lulyo lwa kabona Alooni eyasookeire nakimo omu Bayudaaya. 6OZakaliya nʼomukaliwe babbaire batuukirirye omu maiso ga Kibbumba, nga babulaku ekyokubanenya omu byʼaMateeka era nʼebiragiro bya Musengwa oYesu byonabyona. 7Neye babbaire badambaku omwana olwakubba Erizabbeesi yabbaire mugumba, tete bonabona ni babba nga bakairiire ino.
8Lumo, oZakaliya yabbaire akola omulimogwe ogwʼobwakabona omu maiso ga Kibbumba, ngʼekibbulakye ekyabakabona ekiyabbairemu niikyo ekiri omu kiiwu. 9Ngʼenkola ya bakabona oweyabbaire bamulondere na kalulu okwingira omu kifo ekyeru, aduunyirye obubbaani. 10Omu kiseera kyʼokuduunyirya obubbaani, abantu bonabona ababbaire bakumbaine, babbaire nza nga basaba oKibbumba.
11Awo omalaika wa Musengwa ngʼayemereire oku lubba lwʼengalo endiiro olwʼekyoto kyʼobubbaani nʼabonekera oZakaliya. 12OZakaliya oweyamuboine ni yeerinduka, entiisya nʼemukwata. 13Omalaika nʼamukoba ati, “Zakaliya tiwaatya, olwakubba oKibbumba awuliire okwegairirakwo; omukaliwo Erizabbeesi yalikubyalira omwana mwisuka, nʼomwerula bati, Yokaana. 14Walisiima nʼosangaala ino, era nʼabantu abandi bangi balyesunga olwʼokumubyalakwe, 15olwakubba yalibba mukulu omu maiso ga Musengwa oKibbumba. Tiyalikombaku mwenge gwʼemizabbibbu, newankubbaire ekiteemeerya ekindi kyonakyona. Balimwizulya oMwoyo oMweru ngʼakaali nʼokuzwa omu kida kya maaye. 16Yaliirya aBaisirairi bangi eeri oMusengwa oKibbumba waabwe okuzwa omu kibbikibbi. 17Balimuwa omwoyo nʼobwezye ngʼEriya ebiyabbaire nabyo, era niiye eyalyesooka oMulonde wa Kibbumba omu maiso nʼayaba ngʼalaabba eeri abantu okwiryayo emyoyo gya baiteeye bʼabaana eeri abaana baabwe. Era yaliirya abantu abajeemera oKibbumba omu nzira yʼabantu abasa, nʼategeka abantu okukuumirira oMusengwa.”
18Awo oZakaliya nʼabuulya omalaika ati, “Ekyo nze mpezya ntya okukikakasa? Nze neekaiririire, nʼomukali wange yena mukaire ino.”
19OMalaika nʼamwiramu ati, “Ninze oGabudyeri, ayemerera buliijo omu maiso ga Kibbumba nga mmuweererya, era niiye antumire okutumula na iwe, nʼokukukobera amawuliro ganu amasa. 20Aale atyanu ngʼowobuusabuusire ebinkukobeire, ebyalibbaawo ngʼekiseera kyabyo kituukire, oyaba kweigala omunwa, obbe nga toyezya kutumula, paka oku lunaku ebyo olubyalibbeerawo.”
21Omu kiseera ekyo, abantu babbaire bakuumiriire oZakaliya, era nga beewunya ekimulwisirye eino omu Yeekaalu. 22Oweyawulukire nandi nʼayezya okutumula nabo, ni bamanyica bati wabbairewo ekinene ekyaboine omu Yeekaalu. Olwʼobuteezya kutumula, nʼabakoberanga ebintu mu kugerya-bugeri, era nʼasigala ngʼomunwa gwebbuunire.
23Awo enakugye egyʼokuweererya ngʼokabona omu Yeekaalu owegyawoireku, nʼazwa e Yerusaalemi nʼakanga e wuwe. 24Owewabitirewo ekiseera, Erizabbeesi omukaliwe nʼasuna ekida, era nʼamala emyeri mitaanu nga tabbutuka omu bantu, ngʼakoba ati, 25“OMusengwa oKibbumba niiye anjezyesyerye okusuna ekida, nʼankwatira ekisa omu kiseera kinu, nʼantoolaku okuswala okwʼobugumba okwembaire nakwo omu bantu.”
Okubyala oYesu bakulanga
26Erizabbeesi yabbaire yankamala emyeri mukaaga ngʼali kida, oKibbumba nʼatuma omalaika oGabudyeri omu kibuga kyʼe Naazaleesi ekyʼomu kitundu kyʼe Galiraaya, 27eeri omwala omuguna, eriinalye bati Malyamu. Omwala oyo yabbaire aikiriirye okufumbirwa omusaiza ogubeeta oYusufu, omwizukulu wa kabaka oDawudi. 28OMalaika oweyatuukire egiri omwala oyo, nʼamukoba ati, “Nkusugiirye ino, era nkumanyikisya nti oli nʼenkabi mpitiriri. Era oMusengwa ali na iwe!”
29OMalyamu ni yeeraliikirira ino olwʼebibono ebyo, era ni yeebuulya omu mwoyogwe ekibitegeeza. 30Neye omalaika nʼamukoba ati, “Malyamu tiwaatya, olwakubba oKibbumba akuwaire enkabi. 31Oyaba okubba ekida, obyale omwana mwisuka, era bamwerule eriina bati Yesu. 32Yalibba wa bwezye, era balimweta Mwana wa Kibbumba oNambulaku aMwagaagana. OMusengwa oKibbumba yalimuwa okubba kabaka ngʼozeizawe oDawudi. 33Yalifuga abaizukulu ba Yaakobbo emirembe gyonagyona, era obwakabakabwe tibwakuwaawo.”
34OMalyamu nʼabuulya omalaika ati, “Ekyokubba ekida kyabbaawo kitya, nga timbangaku nʼomusaiza?”
35OMalaika nʼamwiramu ati, “OMwoyo oMweru yalikwikaku, era amaani ga Kibbumba oNambulaku aMwagaagana ni gakumaamira. Kale omwana oguwalibyala yalibba mweru, era balimweta Mwana wa Kibbumba. 36Era nʼekindi, omugandawo Erizabbeesi, newankubbaire nga bamwetanga omugumba, era nga atyanu mukaire, neye gunu mweri gwa mukaaga ngʼali kida. Era yena ayaba okubyala omwana mwisuka, 37olwakubba eeri oKibbumba mpaawo kintu ekiteezyeka.”
38Awo oMalyamu nʼamukoba ati, “Nze ndi muweererya-buweererya wa Musengwa oKibbumba; kale njikiriirye, kibbe ngʼowookobere.” Awo omalaika nʼalekaawo oMalyamu ni yeeyabira.
OMalyamu acaalira Erizabbeesi
39Omu naku egyo, nga bankumala okumukobera ebintu ebyo, oMalyamu nʼasetuka, nʼayaba mangu omu kibuga ekiri omu kyalo ekyo ekyʼensozi, ekyʼe Buyudaaya. 40Era yaabire mu nyumba ya Zakaliya, nʼasugirya omukaliwe Erizabbeesi. 41Neye Erizabbeesi oweyawuliire oMalyamu ngʼamusugirya, omwana nʼasambasamba omu kida kyʼErizabbeesi. Era Erizabbeesi nʼaizula oMwoyo oMweru, 42nʼaminkirira ati, “OKibbumba akuwaire iwe enkabi okukiraku abakali abandi bonabona, nʼomwana oguwalibyala ali nʼenkabi. 43Kale nze onu nsunire ntya ekitiisya kinu, dala omaaye wa Musengwa wange nʼaiza okuncaalira? 44Owempuliire eigonolyo ngʼonsugirya, omwana nʼasambasamba omu kida kyange olwʼeisangaalo eryabbaire nalyo. 45Oli wʼenkabi ino iwe eyaikirirye ati ebyo oMusengwa ebiyakukobere byalituukirira.”
OMalyamu awuuja oKibbumba
46Awo oMalyamu nʼakoba ati,
“Omwoyo gwange gugulumalya oMusengwa.
47Era omwoyo gwange gusangaalira oKibbumba oMulokoli wange,
48olwakubba ankwatiire ekisa
nze omuweereryawe onambulaku owaali.
Okuzwa atyanu, abantu abʼemirembe gyonagyona banjetanga wʼenkabi,
49olwʼebikulu onyere obwezye ebyankoleire.
Eriinalye Lyeru!
50Era akwatira ekisa abo abamutya,
mu buli mulembe.
51Alagire obwezyebwe omu byewunyo ebyakola.
Abeekudumbalya omu biseego byabwe, abasalaanicirye.
52Ayanwire abʼobwezye oku ntebe gyabwe nʼabaica,
neye nʼagangamula abo abʼeiwooyo.
53Abali omu kwetaaga abawaire ebintu ebisa bingi,
neye abasuni nʼababbinga nga badambaku akantu konakona.
54Abbeereire omuweereryawe oIsirairi,
ngʼoweyasuubizire abazeiza baiswe.
55Ayewukiirye okukwatira ekisa oIbbulaimu nʼeibyairerye emirembe gyonagyona.”
56OMalyamu yamalire nʼErizabbeesi emyeri ngʼemisatu, kaisi nʼakanga e wuwe.
Okubyala oYokaana oMubatizi
57Awo enaku gyʼErizabbeesi egyʼokubyala ni gituuka, era nʼabyala omwana mwisuka. 58Abaliranwabe nʼabagandabe ni bawulira ngʼoMusengwa owamuwaire enkabi enyingi, era ni basangaalira aamo naye.
59Awo omwana oweyayererye enaku omunaana, abantu ni baiza oku mukolo ogwʼokukomola omwana onu. Babbaire baaba kumwerula iteeye oZakaliya. 60Neye omaaye wʼomwana nʼakoba ati, “Kadi, nze tinjikirirya eriina eeryo! Omwana bamwete bati Yokaana.”
61Kale era abaliranwabe ni bamukoba bati, “Ekyo kibba kitya, ngʼomu ba lulyolwo mpaamu kadi moiza ogubeeta eriina eeryo!”
62Awo ni bakolesya okugerya, ni babuulya iteeye wʼomwana eriina eryataka beerule omwana. 63OZakaliya nʼasaba ekipande ekyokuwandiikaku, nʼawandiika ati, “Eriina lyʼomwana niiye oYokaana.” Awo bonabona ni beewunya. 64Era nʼamangu ago omunwa gwa Zakaliya ni gubbunulukuka, nʼolulumirwe ni lusibinduka, nʼatandiika nʼokutumula ngʼawuuja oKibbumba. 65Awo abantu bonabona ababbaire babaliraine ni batya. Era ebibono ebyo byonabyona ni bisaalaana omu kitundu kyonakyona ekyʼe Buyudaaya ekyʼensozi ekyo. 66Kale abantu bonabona abawuliire ebintu ebyo, ni bibaingira omu myoyo, era ni bakoba bati, “Olwo omwana onu yalibba muntu wʼengeriki?” Bakobere ekyo olwakubba baboine obwezye bwa Musengwa nga buli oku mwana oyo.
Olwembo lwa Zakaliya
67Awo oZakaliya oiteeye wa Yokaana, nʼaizula oMwoyo oMweru, nʼawa obunaabbi, ngʼakoba ati:
68“Tuwuujenge oMusengwa oKibbumba wa Isirairi,
olwakubba acaaliire abantube era abanunwire.
69Atuwaire oMulokoli owʼobwezye,
azwera omu lulyo lwʼomuweereryawe okabaka oDawudi,
70ngʼoweyasuubizire eira ngʼabita omu banaabbibe abeeru,
71okutulamya abalabe baiswe,
era nʼokututoola omu ngalo gyʼabo bonabona abatucaawa,
72ngʼoweyasuubizire okukwatira abazeiza baiswe ekisa,
nʼokwewukirya endagaanoye enjeru,
73nga niikyo ekirayiro ekiyalayiriire oIbbulaimu ozeiza waiswe,
74ati yalitutoola omu ngalo gyʼabalabe baiswe,
kaisi twezye okumuweererya anambula kutya,
75nga tuli beeru era abatuukiriire omu maisoge nʼobwomi bwaiswe bwonabwona.
76Era na iwe omwana, balikweta naabbi wa Kibbumba oNambulaku aMwagaagana,
olwakubba walyesooka oMusengwa nʼoyaba omu maiso, okumwewulirya enzira,
77nʼokumanyikisya abantube ooti, yalibalokola,
ngʼabasoniya ebibbibibbi byabwe,
78olwakubba oKibbumba waiswe aizwire ekisa.
Era olwʼekisa ekyo yalitucaalira ngʼamoleka kusani ooti isana eryankazwayo,
79nʼayakira abo abali omu bwomi bwʼekibbikibbi nʼomu kiriirye ekyokufa kwʼomu mwoyo,
era nʼokulungamya ebigere byaiswe omu nzira eyʼeidembe.”
80Omwana nʼayaba ngʼakula, era nga yeeyongera amaani omu mwoyo, nʼabbanga omu kitera paka oku lunaku oluyeeragisiirye eeri abantu bʼe Isirairi.

Notes


1:15 1:15 Kub 6:3

1:17 1:17 Mal 4:5-6

1:19 1:19 Dan 8:16; 9:21

1:27 1:27 Mat 1:18

1:31 1:31 Mat 1:21

1:33 1:32-33 2Sa 7:12,13,16; Isa 9:7

1:37 1:37 Nta 18:14

1:46 1:46 1Sa 2:1-10

1:48 1:48 1Sa 1:11

1:52 1:52 Yob 5:11; 12:19

1:55 1:46-55 Nta 17:7

1:59 1:59 Lee 12:3

1:76 1:76 Mal 3:1

1:79 1:79 Isa 9:2